هامش
( 1 ) . روزنامه ايران ، شم 1197 ، صص 1 و 2 .
( 2 ) . روزنامه اتحاد ، شم 220 ، ص 3 . مدارس آليانس توسط دو مؤسسه يكى به نام « آليانس فرانسه » و ديگرى با عنوان « انجمن آليانس جهانى اسرائيلى ( يهوديان ) » در ايران ايجاد شدند . در 1883 م / 1300 ق « آليانس فرانسه كانون ملى براى ترويج زبان فرانسه » در پاريس بنيان گرفت كه هدف آن گسترش زبان و فرهنگ فرانسه در جهان بود . آليانس در هر شهرى يك مدرسه و يك كميته يا انجمن و يك كتابخانه را دربر مىگرفت . در آغاز سده بيستم ميلادى علاوه بر پاريس در ديگر كشورها همچون امريكا ، استراليا ، روسيه ، بلژيك ، ايتاليا ، مصر و تركيه جمعا 126 كميته آليانس به راه افتاد . در ايران هم دكتر تولوزان حكيمباشى ناصر الدين شاه ، براى بنيان كميته مزبور تعيين شده ، در 1306 ق / 1889 م نخستين بار از برپايى كميته آليانس تهران سخن به ميان آمد و به دو شاخه آن در تهران و شيراز اشاره شد . مديريت آليانس تهران به عهده ژوزف ريشارد ( مؤدب الممالك ) و آليانس شيراز نيز به دوكروآ واگذار شد . رياست كميته آليانس تهران را بالوآ سفير فرانسه در تهران در عهده تصدى گرفت و افرادى چون امين السلطان اتابك اعظم و ميرزا على خان امين الدوله ، كامران ميرزا نايب السلطنه ، دكتر فوريه و چند تن ديگر در آن عضويت يافتند . نخستين مدرسه آليانس در تهران به صورت استيجارى در منزل يك فرد فرانسوى به راه افتاد . پس از چندى حساب پساندازى نيز در بانك شاهى از سوى كميته آليانس تهران افتتاح گرديد كه از بهره آن برخى از مشكلات مالى مدرسه مرتفع مىشد . در دوران سلطنت مظفر الدين شاه به ويژه از 1316 ق / 1899 م با تجديد شيوهها آليانس جان تازه گرفت و دكتر شنيدر حكيمباشى مخصوص شاه رياست آن را در دست گرفت . تعدادى از معلمان تازه نيز به استخدام آن درآمدند . در 1320 ق تلاشى براى معادلسازى ديپلم مدارس آليانس ايران با « باكالورآ » ى پاريس صورت گرفت . در سالهاى انقلاب مشروطيت آليانس به حيات خود ادامه داد و از دربار مبلغى به عنوان كمك مالى دريافت مىكرد . در همين اوان كه « لژ بيدارى ايران » نخستين جرگه سازمانى فراماسونرى از سوى شرق اعظم فرانسه در تهران تأسيس يافت برخى از مديران و معلمان مدارس آليانس از جمله آويت وزيوز و مسيو سوگون به عضويت آن درآمده ، همزمان در هر دوى آنها به فعاليت خود در ايران ادامه دادند . اما با آغاز سلطنت محمد على شاه ، و قطع كمك مالى دربار ، آينده مدارس آليانس به خطر افتاد . از سوى ديگر مدارس آلمانى به رقابت با آن قد علم كردند . در چنين اوضاعى دولت فرانسه ساليانه مبلغى را براى كمك و سرپا نگه داشتن اين مدارس به تهران مىفرستاد . علاوه بر مدارس پسرانه و دخترانه در تهران ، در شهرهاى رشت و تبريز نيز مدارس آليانس تأسيس شدند . تا 1923 م / 1301 ش آليانس فرانسه نزديك به صد دانشآموز داشت . درس فارسى در اين مدارس اختيارى بود و يا خيلى به اختصار تدريس مىشد .
با روى كار آمدن رضا شاه از برنامههاى اختصاصى مدارس فرنگى كاسته شد و مدارس آليانس هم با مشكلاتى مواجه شدند . مدارس آليانس فرانسه ، مدارسى كاملا لائيك و غيرمذهبى بودند .
اما مدارس آليانس اسرائيليت يونيورسال ( اتحاديه جهانى يهوديان ) ، مدارسى مذهبى و وابسته به سرمايهداران يهودى فرانسوى و ديگر كشورهاى اروپايى بودند . آليانس جهانى اسرائيلى را « آدولف كرميو » در پاريس به راه انداخت و چند تن از روشنفكران يهودى را در آن گرد هم آورد . آنان در انديشه ايجاد مدارسى افتادند تا از نظر فرهنگى و مالى همكيشان خود را يارى رسانند . مدارسى را در مراكش ، دمشق و بغداد به راه انداختند . آليانس مزبور از طريق مدرسه بغداد توانست با ايران رابطه برقرار نمايد و در 1281 ق / 1873 م انجمن آليانس جهانى اسرائيلى ، كه جمعيت يهوديان ايران را 40000 تن برآورد كرده بود ، تلاشى براى راهاندازى مدرسهاى در تهران آغاز كرد . پيش از اين چند يهودى در تهران و اصفهان و همدان مدارس كوچكى را راه انداخته ، چند آموزگار پروتستان هم با يارى انگليسها تبليغ و تدريس فرزندان جماعت يهود را عهدهدار بودند . با آغاز زمزمه تأسيس شاخهاى از آليانس جهانى اسرائيلى ( يهودى ) در تهران ، كميته آليانس فرانسه به تكاپو افتاد تا بلكه در ظاهر از رقابت مستقيم با همتاى خود به دور و در امان بماند . سرانجام فردى به نام « ژوزف كازه » كه تبعه مراكش و رئيس مدرسه بيروت بود به تهران آمد و مديريت نخستين مدرسه آليانس جهانى اسرائيلى را در ايران به عهده گرفت . چندى بعد مدرسه دخترانه وابسته بدان انجمن هم در تهران گشايش يافت . رفتهرفته پيشرفت آليانس بيشتر شد و توجه دولتمردان را به خود جلب كرد . كازو مأموريت يافت مدرسه آليانس ديگرى را در اصفهان راه بيندازد . پس از آن در همدان ، شيراز ، سنه ( در كردستان ) ، كرمانشاه ، يزد ، كرند ، قصرشيرين ، سنندج و بروجرد هم شعب آليانس اسرائيليت گشايش يافتند . ( قاسمى ، پويا ، مدارس جديد در دوره قاجاريه :
بانيان . . . ، صفحات متعدد ؛ ناطق ، كارنامه فرهنگى فرنگى در ايران . . . ، صفحات متعدد ) .
( 3 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 5 ، ص 15 .
( 4 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 36 - 12 - 1 / 15 - 1301 .
( 5 ) . اسناد مجلس شوراى اسلامى ، سند شم 117 / 3 / 16 / 31 / 4 .