به جامعه هم درز كرد و افكار عمومى از خبر آگاه شد « كه حادثه مذكور فقط از طرف بختيارى [ است ] و انزجار كاملى از آنها حاصل نمودهاند . » اين تحليلى بود كه رئيس اركان حرب لشكر جنوب امروز به همرديف خود در تهران فرستاد و افزود كه « خود خوانين هم از اين اقدام نادم و خائف و به علما و غيره [ ناخوانا ] و متبشث گرديده درصددند كه به هر ترتيبى است اشتباهكارى و تبرى نمايند . » 7
* هشدار كنسول ايران در بغداد
منتخب الدوله در تحليلى كه امروز به وزارت امور خارجه فرستاد ، بنابر اطلاعات پنهانى به دست آمده از طرف « علماى اعلام » نوشت كه انگليسها درصدد عقد پيمانى با شيخ خزعل هستند تا « خوزستان را به اسم اينكه تمامى اهالى آن عرباند از ايران مجزى و كويت را هم ملحق كرده ، حكومت مخصوصى در تحت حمايت خود تأسيس نمايند . از طرف انگليسها ، كلنل ويلسن رئيس معدن نفت و سرپرسى كوكس و از طرف شيخ خزعل ، ميرزا محمد خان كه از اجزاى قديمى قونسولگرى انگليس در بوشهر بوده و در عراق عرب از اجزاى ردهء سياسى بوده و در سفر اول تشريففرمايى موكب مسعود بندگان اعليحضرت اقدس همايونى ارواحنا فداه به عراق عرب حاكم كربلا بوده و الآن از مأمورين اداره نفت ايران است ، به وكالت تعيين شدهاند . » منتخب الدوله با برشمارى افراد و طوايفى كه در خوزستان عليه خزعل و به نفع دولت مركزى ايران آماده اقدام هستند ، نوشت : « چنانچه در اين موقع از طرف دولت اقدامات مهمى نشود عنقريب عربستان [ خوزستان ] به دسايس ويلسن و كوكس از ايران مجزى خواهد گرديد و پس از آن نوبت به پشتكوه و كردستان خواهد رسيد و از قرارى كه روزنامهجات محلى اطلاع مىدهند در عبادان [ آبادان ] انگليسها طرح شهر جديدى مىريزند . براى استحضار خاطر مبارك عرض نمود . » 8
[ تصوير ] نمايى از شهر بغداد هنگام ورود قواى انگليس
مشابه چنين گزارشى را احتشام حضور ديگر مأمور سياسى ايران براى وزارت امور خارجه فرستاد . او با اشاره به اين خبر روزنامه
Times of Mesopotamia
چاپ بصره ، درباره استخدام مستشاران امريكايى ( ميلسپو و هيأت همراهش ) كه نوشته « اميدوارم اين هيأت مانند شوستر گول و فريب بعضى دستجات سياسى تهران را نخورده با سفارتها بناى زدوخورد را نگذارد » خواستار برخورد مقامات ايرانى با چاپ چنين مطالبى شد . و در ادامه از ميرزا محمد خان معروف به خان بهادر نماينده شيخ خزعل ياد كرد كه مطبوعات وابسته به انگليس عراق نوشته بودند اين فرد با حكومت بصره درباره حدود مرزى وارد مذاكره شده است . احتشام حضور ، ميرزا محمد خان نماينده شيخ خزعل را يك انگلوفيل و بالاتر از آن شخصى انگليسىپرست مىنامد كه « از پرتو ايذا و اذيت مسلمين در عراق به جهت نفوذ انگليس و دچار كردن ايرانيان بدبخت را در كربلا به تأديه جزاى هنگفت غيرقابل تحمل با شركت شورشيان به لقب خان بهادرى ملقب شده ، نهايت درجه بىمناسبت است شيخ خزعل عوض يك نفر مستخدم دولت او را كه مستخدم كمپانى نفت است مأمور كرده . » وى يكى ديگر از نشانههاى تمايل شيخ خزعل به جدايى خوزستان از ايران را تعرفه مخابرات تلگرافى دانست كه هزينه آن بين خرمشهر و عراق به اندازه هزينه داخله محسوب مىشود . 9
* سپاس شيخ خزعل از كنسول انگليس
شيخ خزعل امروز در نامهاى به كاپيتان واليس كنسول انگليس از دو فقره تلگرام سرپرسى لورن وزير مختار انگليس در تهران و فيتز پاتريك كنسول انگليس در اهواز كه « توجه و مرحمت در حق اين دوستدار دارند و در امورات اين دوستدار غفلت نمىفرمايند » تشكر كرد و پس از تفضلات خداوند ، خود را « به التفات و توجهات اولياى دولت قوى شوكت بريتانياى عظمى » مستظهر دانست . 10 سپاس خاضعانه شيخ خزعل به احتمال قوى مربوط به هشدارهايى است كه نمايندگان انگليس به دولت ايران نسبت به اعزام قواى نظامى به خوزستان دادند و ضمن باخبر كردن خزعل از اين موضوع با عوامل داخلى خود آنها را قلعوقمع كردند .
* نامه يك ايرانى از جزيره بحرين
محمد اسيرى يك ايرانى ساكن بحرين در نامهاى كه امروز به « كارگزارى اول بنادر خليج فارس و عربستان » فرستاد از بىتوجهى دولت ايران نسبت به جزيره ايرانى بحرين و تعاقب دولت انگليس در كوتاه كردن دست ايران از اين جزيره و تبديل آن به يك جزيره انگليسى هشدار داد . او نوشت كه اين جزيره هشتاد هزار ايرانى دارد ، مركز پرورش مرواريد جهان و يكى از بنادر مهم تجارى است ؛ و اينكه 363 پارچه ده و قريه و دو شهر بزرگ دارد . دولت ايران در اين جزيره نه كارگزار ، نه پست ، نه حكومت ، نه ماليه و نه چيز ديگرى كه اهالى اين جزيره به آن دلخوش باشند ندارد . محمد اسيرى از درآمدهاى تذكره و رواديدى كه ايران مىتواند از آن خود كند نوشت و اضافه كرد تقريبا شش ماه است ايرانيان جزيره بيدار شدهاند ، خواستار حضور كارگزارى ايران هستند . وى از واكنش انگليس نسبت به ايرانيها نوشت كه يكى از آنها را به قتل رسانده و ديگرى را تبعيد كرده كه جرم هر دو وطنخواهى بوده است .
او پيشنهاد كرد شيخ عيسى ، حاكم بحرين را كه فعلا دلش از اجانب پردرد است به سمت خود جلب كنيد . « استرحام از جانب عمومى هممسلكان خود مىنمايم كه درصدد استخلاص ما و اين جزيره ايرانى برآمده » هرگونه اطلاعاتى كه بخواهيد تهيه خواهم كرد . 11
* ادامه اطاعت طوايف نسبت به دولت
پس از قلعوقمع اشرار در نواحى مركزى از بروجرد گزارش دادهاند كه رؤساى الوار روزانه با فرستادن مراسلاتى اظهار خدمتگزارى مىكنند . اين گزارش حاكى است « نزديك برج حاجىآباد چند دزد از الوار عبور مىكرده ، نظاميان از