سلطانى معروف به « بانك امپريال » با ده ميليون ليره سرمايه در مصر و شامات ، بين النهرين ، فرانسه ، انگليس و يونان شعبههاى خود را گشايش خواهد كرد . « بانك مزبور عنقريب نيز شعبات خود را در ايران غير از تهران از قبيل كرمانشاه ، همدان ، رشت ، قزوين ، انزلى و بعضى از ولايات ديگر داير نموده پس از دو هفته ديگر براى معاملات حاضر خواهد بود . » 5 البته در آگهىهاى بعدى شهر تهران نيز جزو شهرهايى بود كه شعبه بانك در آن داير مىشد .
* اطلاعيه مجلس شوراى ملى
به مناسبت سالگرد مشروطيت مجلس شوراى ملى در اعلانى كه امروز در روزنامهها چاپ كرد به اطلاع مردم رساند كه چهاردهم مرداد « يك ساعت قبل از غروب تا سه ساعت از شب گذشته در مجلس شوراى ملى بزم جشن و چراغان منعقد و در اين جشن تاريخى ملى پذيرايى بهطور عمومى » خواهد بود . 6
* تشكيل شوراى فلاحتى
وزارت فوايد عامه تصميم به تشكيل شوراى فلاحتى گرفته ، چرا كه معتقد است اين شورا مىتواند به گسترش توليد محصولات كشاورزى كمك كند . اعضاى اين شورا از كارشناسان فن فلاحت و تعدادى از مالكان خواهد بود . وزارت فوائد عامه اين لايحه را در چهارده ماده براى تصويب در مجلس شوراى ملى آماده كرده است . 7
هامش
( 1 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 5 ، ص 33 . « به مجرد وصول اين خبر به تهران ، سردار سپه به خشم مىآيد و تصميم مىگيرد كه با تمام نيرو به بختيارى بتازد و انتقام خونهاى پاك سربازانش را بگيرد ، ولى سردار اسعد از جريان اطلاع پيدا مىكند و با خوانين حاضر در تهران ، به حضور سردار سپه مىرسند و پس از تأمين خسارت اردو ( گويا سيصد هزار تومان ) حاضر مىشوند خودشان مرتكبين را دستگير و مجازات كنند . در اين موقعيت ، چون واحدهاى مركز در آذربايجان با اكراد سميتقو دست به گريبان بودند ، وزير جنگ موقتا درخواست آنان را مىپذيرد و دستور مىدهد فورا ستون ديگرى ، هدف ستون اول را تعقيب كند و فرمانده نالايق ستون نخستين را تا دو درجه ، تنزيل رتبه مىدهد و ساير افسران را نيز مجازات مىكند . » ( يكرنگيان ، سيرى در تاريخ ارتش ايران . . . ، ص 353 ) بههرحال شيخ خزعل و در واقع انگلستان زهرچشمى از دولت قوام السلطنه مىگيرد تا بدون هماهنگى با آن دولت تصميمى براى حوزه استحفاظى انگليس گرفته نشود . مأموران سياسى انگليس نظر پيچيدهترى دارند . پرسى لورن وزير مختار انگليس در تهران در گزارش ده صفحهاى خود مىنويسد كه همه تقصيرها متوجه نخستوزير بود كه سعى مىكرد براى رضا خان دردسر درست كند ، اما وى پيشبينى نمىكرد كه شايد وزير جنگ زيرك ، اين برنامه را تدارك ديده بود تا براى قوام السلطنه گرفتارى ايجاد كند . ( لورين ، شيخ خزعل و پادشاهى . . . ، ص 46 ) هرچند اين نظريه نوعى تبرى از جنايت رخ داده است ، با اين حال در تحليلهاى اين حادثه مىتواند مطرح باشد .
( 2 ) . فرمانفرما ، گزيدهاى از مجموعه اسناد . . . ، صص 1050 و 1051 .
( 3 ) . روزنامه اقدام ، شم 63 ، ص 1 .
( 4 ) . همان ، صص 1 و 2 .
( 5 ) . همان ، ص 2 . در اوايل نيمه دوم سده نوزدهم نخستين بانكهاى بيگانه در عثمانى ( تركيه فعلى ) گشايش يافت كه عمدهترين و پرنفوذترين آنها بانك عثمانى بود . اين بانك در 1856 م توسط انگليسها و فرانسوىها با سرمايه چهار ميليون و يكصد هزار ليره انگليسى در اسلامبول تأسيس گرديد و در 1863 م به نشر اسكناس پرداخت و همچون يك بانك دولتى در امور مالى و مناسبات دولت با كشورهاى خارجى مداخله مىكرد . از 1880 م / 1297 ق به بعد مقام مهمى در امتيازات راهآهن تركيه به دست آورد ؛ همچنين دو امتياز مهم ديگر را كسب كرد : داشتن حق مالكيت زمين بدون پرداخت بها و معافيت از كليه مالياتها در معاملات بانكى .
بانك عثمانى از 1301 شعبههايى در تهران ، همدان و كرمانشاه تأسيس كرد ، اما بيشتر كار آن كمك مالى به تجارت بين ايران و عراق بوده ، ضمن انجام عمليات معمولى بانكى در ايران ، عمليات بازرگانى با كشور عراق را نيز به عهده داشت . محل بانك عثمانى در خيابان ناصر خسرو ( تهران ) بود .
( رئيسنيا ، ايران و عثمانى در آستانه قرن بيستم ، ج 3 ، صص 165 و 215 و 216 ؛ محبوبى اردكانى ، تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران ، ج 2 ، ص 106 ) .
( 6 ) . روزنامه اقدام ، شم 63 ، ص 4 .
( 7 ) . روزنامه اتحاد ، شم 218 ، ص 1 .