و بعضى از آقايان متحصنين هم متدرجا نطقهايى مبنى بر الغاء حكومت نظامى و رفع توقيف جرايد و آزادى قلم و غيره نمودند و آقاى رئيس الوزراء هم تمام پيشنهادهاى آنان را پذيرفته و وعده دادند كه به زودى مقاصد آنها را انجام خواهند داد و لذا قرار بر اين شد كه ايشان از تحصن خارج شده و آقايان متحصنين هم پذيرفته و از روز گذشته خارج شدند .
آقاى رئيس مجلس [ مؤتمن الملك ] هم شرحى راجع به متحصنين سفارت روس اظهار فرمودند كه هرچه زودتر ايشان هم بايد از تحصن خارج شوند . . . » 6
* مذاكرات بىسرانجام با محمد على خان حسنون
مأموران دولتى براى خاتمه دادن به شرارتهاى الوار با محمد على خان حسنون از صاحبنفوذان و يكى از رؤساى طوايف الوار وارد مذاكره شده ، خواستار تبعيت او از دولت شدند .
حسنون در برابر اين تبعيت خواستار بازگرداندن زمينهاى توقيفى خود شد كه در زمان رياست وثوق الدوله توسط قوام الدوله والى وقت مصادره شده بود . گويا اين درخواست با موافقت مقامات دولتى روبهرو نمىشود و درگيرى با اتباع محمد على خان حسنون ادامه مىيابد . 7
* تصرف خان ديزج
براساس گزارشهاى رسيده از خوى قواى نظامى مستقر در آن منطقه در درگيرى با كردهاى شورشى موفق شدهاند خان ديزج را به تصرف درآورند . « اشرار با دادن چند نفر تلفات مغلوب و متفرق شدهاند . » 8
* مكاتبات قوام السلطنه با مصدق السلطنه
قوام السلطنه رئيس الوزراء در پى استعفاى مصدق السلطنه والى آذربايجان ، با اينكه وى به سر كار بازگشته بود ، علت آن را جويا شد كه مصدق نيز دلايل خود را عنوان كرد .
قوام السلطنه براى تثبيت موقعيت مصدق قولهايى به او داد و دستورهايى نيز به مقامات مرتبط و مسئول صادر كرد . 9
* اعتصاب در كمپانى نفت جنوب
به نوشته روزنامه شفق سرخ كارگران معادن نفت جنوب چند روزى را در اعتصاب گذراندند . يكى از علل اين اعتصاب درخواست اخراج كارگران هندى بود . شيخ خزعل نيز براى رفع اين مسئله خود را به مسجد سليمان رساند .
[ تصوير ] كارگران نفت هنگام لولهگذارى
نمايندگان و كارگران ايرانى درخواستهاى خود را در ده - يازده ماده به شيخ خزعل دادند . « اينك در خصوص يكى از درخواستهاى مهم ايشان كه خارج نمودن عملجات هندى از خدمت معادن بوده از طرف دولت نيز اقدامات شده و در نتيجه موفقيت حاصل گرديد كه عملجات هندى را كه بالغ بر چهار هزار نفر مىشدند منفصل و به هندوستان عودت دهند و به جاى آنها عملجات ايرانى استخدام نمايند . » 10
* ادامه تحصن در تلگرافخانه فيروزهكوه
ايل اصانلو و اهالى روستاهاى پشت كوه مازندران از تجاوزات ارشد الممالك به ستوه آمده ، در تلگرافخانه متحصن شدند . با وجود دستورهايى كه از تهران رسيده بود كه ارشد الممالك متعرض ايل يادشده نشود ، با اين حال نزديك به پانصد رأس گوسفند و 40 - 30 شتر متعلق به ايل اصانلو به دليل ممانعت ارشد الممالك از رفتن آنها به مراتع تلف شدهاند . 11
هامش
( 1 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، س 1301 ، پ 6 ، ص 22 .
( 2 ) . همان ، پ 18 ، ص 76 .
( 3 ) . همان ، ص 56 .
( 4 ) . سياست بريتانيا در . . . ، ص 145 .
( 5 ) . فرمانفرما ، گزيدهاى از مجموعه اسناد . . . ، ج 3 ، ص 1033 .
( 6 ) . روزنامه اقدام ، شم 49 ، ص 3 .
( 7 ) . روزنامه شفق سرخ ، شم 41 ، ص 2 .
( 8 ) . همانجا .
( 9 ) . همانجا .
( 10 ) . همانجا .
( 11 ) . همانجا .