هامش
( 2 ) . همان ، شم 1154 ، ص 4 . كشور روسيه شوروى با وجود منابع سرشار تا قبل از انقلاب 1917 از لحاظ اقتصادى جزء ممالك عقبافتاده بود و اين وضعيت تا سالها ادامه داشت . در پى انقلاب 1917 م ايران اولين كشورى بود كه روسيه را به رسميت شناخت و ازاينرو در فوريه 1921 معاهدهاى ميان دولت ايران و حكومت جديد روسيه منعقد گرديد و روتشتين در ارديبهشت 1300 به عنوان وزيرمختار روسيه شوروى وارد تهران شد و مناسبات سياسى در ظاهر رو به حسن تفاهم و مسالمت گذارد . در اين ايام مردم روسيه دچار قحطى شده بودند و لذا دولت ايران در صدد كمك به ملت قحطزده روسيه برآمد . در 25 مرداد 1300 دولت ايران تصويب نمود كه مقدار 2000 خروار گندم و 1000 خروار برنج جهت كمك به ملت روسيه ارسال شود . ضمنا مبالغى پول هم به عنوان اعانه جمعآورى و ارسال شد . يك مرتبه ديگر نيز در 25 آبان 1300 كميته اعانهاى تشكيل و رياست آن را خود سردارسپه متقبل شده مبالغ زيادى پول جمعآورى و به روسيه فرستادند و در اين بين سردارسپه توانست از اين راه خود را به شورويها نزديك كند . ( لغتنامه دهخدا ، ج 8 ، ص 12376 ؛ منشور گرگانى ، رقابت شوروى و انگليس در ايران ، صص 171 - 170 ) .
( 3 ) . روزنامه ايران ، شم 1154 ، ص 4 .
( 4 ) . اسناد وزارت امور خارجه 9 - 3 - 14 - 1301 ؛ 3 - 3 - 14 - 1301 .
( 5 ) . همان ، 11 - 29 - 16 - 1301 .
( 6 ) . روزنامه شفق سرخ ، شم 35 ، ص 2 . لازاريستهاى كاتوليك فرانسوى كه از حدود سال 1837 م / 1253 ق در برخى از نواحى مسيحىنشين غرب آذربايجان فعاليت مىكردند ، به پيشنهاد كنت دوگوبينو سفير فرانسه در ايران طرح « خانه و مدرسه لازاريست » را در تهران پى ريختند . انديشه ايجاد خانه و مدرسه لازاريست در تهران ، پس از حدود دو سال فعاليت ، سرانجام در 1862 م / 1278 ق نتيجه بخشيد و در 10 مارس / 9 رمضان همين سال آموزشگاه پسرانه تهران با نام « سنلويى » گشايش يافت . اين مدرسه يك آموزشگاه عرفى بوده ، در همان سال نخست پانزده دانشآموز در آن نامنويسى كردند كه از آن ميان نيمى مسلمان بودند . دانشآموزان مسلمان دروس مذهبى را جداگانه و بيرون از مدرسه مىآموختند . دوره تحصيلى در آن 5 سال بود و شاگردان در پايان تحصيل تصديق ابتدايى مدارس فرانسوى را دريافت مىكردند . برنامه درسى مدرسه در آن زمان عبارت بود از : ادبيات فرانسه ، زبان فارسى ، تاريخ و جغرافياى عمومى و تاريخ و جغرافياى ايران ، حساب ، سياق ، مشق خط و نقاشى . مدرسهء سنلويى بعدها توسعه يافت و به يكى از مدارس مهم و تأثيرگذار در ايران تبديل شد . بسيارى از اعيان و اشراف ، فرزندان خود را به اين مدرسه مىفرستادند . ( قاسمى پويا ، مدارس جديد در دوره قاجاريه . . . ، صص 524 و 525 ؛ ناطق ، كارنامه فرهنگى فرنگى در ايران . . . ، صص 197 - 195 ) .