يكشنبه 21 خرداد 1301 / 11 ژوئن 1922 / 14 شوال 1340
* ابلاغ حكم احمد شاه به قوام السلطنه
تلگرام ديروز احمد شاه مبنى بر تشكيل كابينه توسط قوام السلطنه امروز به او ابلاغ شد و قوام السلطنه متعاقبا تلاشهاى خود را براى مشخص كردن تركيب هيأت دولت آغاز كرد . 1
[ تصوير ] قوام السلطنه
* نخستين مكاتبه قوام السلطنه
قوام السلطنه امروز و پيش از به دستگيرى رسمى قدرت و تشكيل كابينه ، نامهاى براى حسين علاء سفير ايران در امريكا فرستاد و تصميم نمايندگان مجلس را براى به رقابت واداشتن كمپانىهاى نفت امريكا يادآور شد . متن اين مكاتبه كه حكايت از اهميت فراوان واگذارى امتياز نفت شمال به يكى از شركتهاى امريكايى دارد چنين است :
« بهطورى كه اطلاع داريد آقاى مشير الدوله متأسفانه به واسطه پاره [ اى ] سوانح استعفا داده و اينجانب نظر به تمايل قريب به اتفاق مجلس و امر قطعى اعليحضرت با وجود تمام مشكلات فعلى مجددا بايد رشتههاى گسيخته را در دست گيرم . قبل از اينكه كابينه خود را تشكيل و معرفى كنم نظر به فوريت و اهميت امر لازم مىدانم جناب عالى را از پيشامد اخير راجع به موضوع امتياز نفت مسبوق سازم . از قرار معلوم انتظام الملك تصميم مجلس را نسبت به ماده اول قانون راجع به استاندارد به جناب عالى اطلاع داده است .
لزوما جنابعالى را از كيفيت وقوع امر مستحضر مىنمايم . به طورى كه مىدانيد در اين مدت دولت با نمايندگان سينكلر به هيچوجه رسما داخل مذاكره نشد ولى آنها در موقع بحران به وسايلى كه تهيه كرده بودند عدهء زيادى از وكلا را با خود همراه كردند . وكلا نيز كه در مسئله دادن اسهام از طرف استاندارد به كمپانى نفت جنوب مطلع شده و اعتراض داشتند پيشنهادات نمايندگان سينكلر را براى مملكت مساعدتر ديده براى اينكه در مقابل استاندارد رقيبى تهيه شده و امتياز بيشتر به نفع مملكت تمام شود به طريقى كه انتظام الملك تلگراف نمود ماده اول قانون را اصلاح نمودند . ولى واضح است كه اين اصلاح به هيچوجه متضمن قطع مذاكرات با استاندارد نخواهد بود و دولت مذاكرات خود را با كمپانى استاندارد تعقيب خواهد كرد .
لازم است جناب عالى مخصوصا متوجه باشيد كه ديگران از اين پيشامد در مقام استفاده برنيامده تحريكاتى نكنند و اذهان سرمايهداران را آشوب ننمايند . در حقيقت مقصود اصلى مجلس در اين اصلاح اين است كه براى استاندارد رقيبى تهيه نموده باشد كه بلكه استاندارد با شرايط مساعدترى با دولت كنار آيد و زودتر اين كار خاتمه پذيرد . منتظرم نظريات خودتان و شوستر و لانسينگ را نسبت به اين پيشامد به فوريت اطلاع دهيد . » 2