طيّبهء قم على ساكنها السّلام كه چهار فرسخ فاصله دارد آمديم . از جانب حكومت اعتنايى نشد و التفاتى معمول نيفتاد .
روز 17 [ و ] روز 18 [ شعبان ] - محض زيارت و رفع خستگى مالها ، در اينجا توقف [ كرديم ] و همين روز نايب الحكومه به ديدن مأمور مخصوص تشريف آورد .
در اين دو سه روز از حالت شهر چيزى كه مرئى و مسموع شد ؛ مردمان كلا فقير و بىبضاعت و از اجماع فقراى خود شهر و ساير بلدان و شدّت گرانى ، خوراكشان منحصر به پوست خربزه و هندوانه و غيره و غيره بود . از كثرت جمعيّت گدايان امكان اينكه بىزحمت و مرارت داخل صحن متبركه شد نبود . منجمله در مدّت سه روز توقف آنجا سه چهار نفر از گرسنگى تلف شده بود .
روز 19 [ شعبان ] - از بلدهء مزبوره سوار و به منزل پاسنگان [ 4 ] كه چهار فرسخ است وارد گشتيم .
روز 20 [ شعبان ] - طليعهء صبح از منزل مذكور حركت و به قريهء سينسين [ 5 ] كه مسافت هفت فرسخ دارد ورود اتّفاق افتاد .
روز 21 [ شعبان ] - از آنجا سوار و هنگام ظهر به دار المؤمنين كاشان كه شش فرسخ فاصله دارد وارد گرديديم . در ورود اينجا به ملاحظهء رفتار حكومت قم ، به حاكم اينجا مأمور مخصوص ، قبل از وقت خبر نكردند . در اين منزل مرقومه چيزى كه مشاهده شد ، روزى قريب سى چهل نفر جمعيّت از ذكور و اناث و اطفال رضيعهء خودشان را در بغل گرفته و پياده مىآمدند . بعد از پرسش و تحقيق معلوم و معين گرديد كه از اهالى كاشان و اصفهان و ساير بودند كه فرارا از زور گرسنگى رو به طهران مىآمدند و از قرار تقرير ، بعضى از تبعه و تجار كاشانى ، اين نايب الحكومهء جديد رفتارش با رعايا بهتر از اسلاف خود بوده است .
روز 22 [ شعبان ] - در كاشان توقف گرديد .
روز 23 [ شعبان ] - طلوع صبح به خيال عزيمت شيراز حركت و به سمت اصفهان روانه گرديده ، در قريهء قهرود [ 6 ] كه مسافت هفت فرسخ دارد منزل نموديم .
روز 24 [ شعبان ] - به قريهء موسومهء به سه [ 7 ] وارد شديم .
روز 25 [ شعبان ] - از آنجا حركت به قريهء مورچهخورت [ 8 ] آمديم .
روز 26 [ شعبان ] - از قريهء مزبوره عزيمت و به منزل جز [ 9 ] ورود اتّفاق افتاد .
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 610
مساهمون: ايرج افشار
ص٦١٠