جهت اهل حرم كه ضرور شود ، و بازديد محال به صوابديد كلانتر به موجب رضانامچهء رعاياى هر محل ، و تشخيص محاسبات و وجوهات ضبطى خود در آخر سال كه مستوفى تنقيح داده ، نسخهء عملكرد خود را به رقم عاليجاه وزير ديوان اعلى رسانيده به سركار خاصهء شريفه سپارد كه دفترى نمايند .
و چند نفر از ملازمان ديوانى به تابينى وزير مقرّر مىبودند كه به تقديم خدمات ديوانى قيام مىنمودند .
و مواجب رسوم او بر اين موجب است :
مواجب رسوم « 1 » [ 48 ب ] و دستور بازديد اين است كه وزير و كلانتر ( و مستوفى ) و ريّاع و مسّاح و ساير مأمورين به اتّفاق يكديگر ملاحظهء محصول شتوى و صيفى هر محل نموده اگر صرفهء ديوان را در قرار جمع دانند به مبلغ و مقدار معيّن با زارعين مقاطعه و سند بازيافت نموده ، از آن قرار در نسخهء بازديد داخل نمايند ، و الّا از اعلى و واسط و ادنى محصول شتوى در حضور رعايا [ ى ] هر محل به اين دستور ملاحظه نمايند كه اعلى را از هر مكان كه عمّال ديوا ( نى ) انتخاب ( و مقرون به صرفهء ديوان دانند ، و ادنى را از هر جا كه رعايا انتخاب ) نمايند ، و اوسط را به رضاى طرفين يك نى چيده ، و علامت گرفته و كوبيده ، ثلث آن را مشخص و تمامى مزروعات شتوى را مسّاح ديوانى مساحت ، و بذر مزروعى سركار خاصه و رعيّت را مشخّص ، و برآورد اكرهء زارعين و اخراجات معمولى صحرا در هر صورت موافق معمول مملكت و استمرار ( ولايت عمل ، و صيفى را نيز ملاحظه و مساحت و موافق معمول و استمرار ) برآورد و ورق بازديد قلمى ، و همگى مأمورين مهر ( نموده ) از آن قرار در نسخهء بازديد داخل مىنمايند . و بعد از اتمام نسخه را به رقم عاليجاه وزير ديوان اعلى رسانيده دفترى و از آن قرار مستوفى دادوستد مىنمايد .
وزير مزبور در مجلس بهشتآيين در طرف راست بعد از وزير موقوفات مىنشيند . [ 49 الف ]
هامش
( 1 ) . مبلغ آنها نوشته نشده است .