بدفع سارقين نبود در زمان حكومت حسنعلى ميرزا در فارس قراردادى با انگليس منعقد شد كه تا دولت ايران وسيله براى حفظ امنيت در خليج ندارد اين مهم بعهدهء انگليس باشد . تا سى سال قبل آثار علاقهء بحرين بايران بود ، سعى انگليس و يأس مشايخ آن مو را هم پاره كرد و البته حق را نبايد فراموش كرد
لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذلِكَ أَمْراً
« 1 » .
در سنوات 1311 و 1313 راپرت از بحرين داشتم كه حكومت سكهء ايران را جمع مىكند ، اسناد مالكيت را از بين ميبرد ، مدرسهء ايرانى را مىبندد ، قبوض مالياتى را از دست شيوخ ميگيرد .
كلاه پهلوى را موقوف مىكند ، بعدها خودمان هم موقوف كرديم .
كشمكش با تبريز
در تبريز بچه دولتى كمونيستى تشكيل شده در حمايت شوروى شورى دادند ، از مركز همهچيز ميخواهند جز حكومت ، دولت نزاكت بخرج داده با ايشان داخل مذاكره شد بريش گرفتهاند و مايهء تشويش شدهاند مدتى وقت به ضرر مال و جان و ناموس اهالى تلف شد .
حق اين بود كه همان 23 ماه مه كه سادچيكف رسما خبر تخليه را داد اتمام حجت شده اقدام مجد به عمل آمده باشد و با روح خيرخواهى منافات نداشت .
8 ارديبهشت هيئتى برياست جعفر پيشهورى بتهران آمد ، فيروز مأمور پذيرائى شد .
دولت نسبت بآذربايجان در طريق موافقت هفت ماده پيشنهاد نمود مبتنى بر اصول قانون اساسى نسبت به انجمنهاى ايالتى و ولايتى .
1 - رؤساى فرهنگ ، بهدارى ، شهربانى ، دادگسترى و دارائى از طرف انجمن ايالتى و ولايتى انتخاب شده احكام رسمى آن از طرف دولت صادر مىشود ( دادگسترى و دارائى قابل بحث است )
2 - تعيين استاندار با جلب نظر انجمن ايالتى با دولت خواهد بود ، فرماندهان نظامى و ژاندارمرى از طرف دولت منصوب خواهند شد .
3 - زبان رسمى فارسى است ، دفاتر كارهاى محلى به فارسى و آذربايجانى ( زبان تازه ) تنظيم مىشود ، تدريس در پنج كلاس ابتدائى به تركى خواهد بود ( كافى است براى اينكه فارسى ياد نگيرند ) .
4 - نسبت بآبادى شهرها و اصلاح فرهنگ و بهدارى و غيره دولت سهم آذربايجان را از بودجه درنظر خواهد گرفت ( اين مصارف محلى است )
5 - فعاليت سازمانهاى دموكراسى مانند ساير نقاط كشور آزاد است . ( معنى ندارد )
6 - نسبت بكاركنان دموكراسى آذربايجان در گذشته تضييقاتى به عمل نخواهد آمد . ( مگر كاركنان دموكراسى عيبى در كارشان است . )
7 - با افزايش عدهء نمايندگان آذربايجان به تناسب موافقت حاصل است .
هيئت نمايندگى آذربايجان به اين مواد رضايت نداده صبح روز دوشنبه 23 ارديبهشت از تهران رفتند و اين بهترين موقع بود كه دولت بوظيفهء حقهء خود رفتار كند . دولت اعلاميهء دنبالهدارى در افسوس بر خنثى ماندن زحمت 15 روزه منتشر كرد كه اگر چه هنوز توافق كلى حاصل نشده است ولى با نمايندگان آذربايجان تماس حاصل شد بقسمى كه از افكار يكديگر متسحضر شديم سپس روى سخن را به عناصر ارتجاع و نمايندگان تحميلى نموده چند « اينها هستند » در عبارت آوردهاند .
اينها هستند كه روابط با شوروى را تيرهتر كردند . ( اگر پاى شوراى امنيت در ميان نبود تيرهتر ميشد )
اينها هستند كه روى نيات پليد اعتبارنامهء پيشهورى را رد نمودند تخم كينه و نفاق كاشتند .
اينها هستند كه در مجلس چهاردهم يك قدم براى آسايش مردم برنداشتند و جز جمع مال
هامش
( 1 ) - سورة الطلاق آيهء 1