تاريخچه
نظر به آثار ادبى سرسلسلهء ما رضا قلى خان هدايت است ، اجدادش در چهارده - كلانه از مضافات دامغان زيست داشتهاند و با قاجاريه مربوط بوده ، جدش اسمعيل كمال كه در زد و خورد زنديه با قاجاريه مقتول شده است خود را از اولاد كمال خجندى گمان ميبرده كه معاصر خواجه حافظ بوده است از اوست :
ما خانهخراب گشتگان را * در دل غم خانمان نگنجد
يا دوستگزين كمال يا خان * يكخانه دو ميهمان نگنجد « 1 »
آقا هادى پسر اسمعيل كمال به زمان آقا محمد خان رياست عملهء خلوت و صندوقدارى جنسى داشته « 2 » ، پس از آقا محمد خان ملازم خدمت فتحعليشاه بوده بخراسان ميرود ، در آنجا خبر تولد رضا قلى خان به او ميرسد او را رضا نام ميگذارد .
پس از سالى دو ، به صاحبجمعى كل متوجهات ديوانى فارس مأمور ميگردد ( 1215 ) به زمان فرمانفرمائى حسينعلى - ميرزا در سنهء 1218 جهان را بدرود ميگويد .
رضا قلى خان با والده به بارفروش نزد خويشاوندان ميآيند پس از سالى چند والده - اش به قصد زيارت مكه به فارس برميگردد به عقد محمد مهدى خان شحنه درميآيد « 3 » عزيمت خود را دنبال گرفته به مكه ميرود و فوت مىكند . رضا قلى خان نزد محمد - مهدى خان بسر برده مشغول تحصيل مىشود تا زمان خردسالى درميگذرد نزد حسينعلى ميرزا و حسنعلى ميرزا « 4 » تقرب ميابد ، به كلام منظوم مايل بود بدوا چاكر و بعدا هدايت تخلص مىكند كه اكنون سجل اكثر خانواده است . بالجمله رضا قلى خان دختر محمد مهدى خان مسمات به مريم خانم را ميگيرد ، فتحعلى شاه در مسافرت بشيرازش بجا مىآورد و بسزا مىنوازد امير الشعراش لقب ميدهد . معهود بوده است بجاى فتحعلى خان ملك الشعرا كه درگذشته بود بطهران بيايد بيمارى مانع مىشود در سنهء 1256 كه محمد شاه از نهضت خراسان برميگردد
رضا قلى خان هدايت
هامش
( 1 ) - در نسخه يا جهان است .
( 2 ) - آقا محمد خان صندوقچهاى سر به مهر داشته كه ميبايست هرشب روى رختخواب خان بگذارند ، شبى معاشقهء خان با صندوقچه بدرازا ميكشد ، هادى خان از گوشهء پرده نظرى بدرون اطاق مياندازد معلوم مىشود كه صندوقچه محتوى جواهر پياده است كه آقا محمد خان روى لحاف ريخته و صورت خودش را به آن ميسايد ، هراسان كنار ميرود و چون آقا محمد خان آواز ميدهد قدرى تأمل مىكند و سراسيمه باطاق ميدود چنان وانمود مىكند كه خواب بوده است .
( 3 ) - رضا قلى خان هفت ساله بوده خودش را در حوض مىافكند .
( 4 ) - حسنعلى ميرزا كمالى داشته ، خان مروى گاهى بملاقات او ميرفته است ، اصحاب حسينعلى -