به مصرف رسيد و از آنها اثرى باقى نماند ، فقط مدرسه و تلگراف باقى است ، پس بايد امنيت و اطمينان را حاصل كرد .
ترقى مملكت ، زراعت و صناعت و استخراج معادن است . در به دو دولت ابدمدت اندك تشويق از اهل صناعت شد ، چينى و بلور و برك و چوخا آغرى و شال هم ساختند و بافتند ولى مردم بىاطلاع دنبال مال فرنگ را آنقدر گرفتند تا آنها رواج گرفت و اينها از بين رفت ، حالا هم اين نكته معروض افتاد ، دور نيست مطبوع بعضى نباشد .
غوغاى رژى
امتياز كاشت و برداشت و تجارت توتون و تنباكو را به تالبوت دادند ( 308 ) از ميرزا حسن شيرازى فتوائى گرفتند يا باسم او ساختند : « اليوم شرب توتون و تنباكو در حكم حرب با امام زمان است . »
در خانهء ميرزا حسن آشتيانى ازدحام شد ، مردم به ارك ريختند ، نايب السلطنه كه بميدان ارك آمده بود مورد حمله شد از اطاق نظام شليك كردند چهل پنجاه نفر كشته شدند « 1 » . پدرم بدرب خانه رفت . از درب اندرون نايب السلطنه وارد ميشوند ، در عبور گلوله بين ايشان و كاظم كه همراه بود به ديوار آمد ، درشكهچى از باب الماس پيشتر نرفت ، پياده طى مسافت كردند ، نايب السلطنه در آبدار - خانه قنداغ ميخورده است . امين السلطان در باغ متحير بوده است و قدرى طرف سوء ظن ، چه به اين امتياز رأى نداشته است .
پدرم باطاق الماس نزد شاه مى - رود و ميگويد با اين درباريان مىبايد كار بسنگربندى در تالار الماس بكشد .
بتحريكى امروز مردم به ارك ريختند و بتحريكى روز بعد بخانهء ميرزا حسن .
رقعهء محرمانه
رقعهء محرمانه از مشير الملك در مكتوبات پدرم هست گويا ، مصباح الملك سابق ، ميرزا نصر اللّه خان است كه با ما همسايه است و در اول مشروطه صدر اعظم شد و در آنوقت رسم نبود در مكتوبات امضاء كنند .
« فدايت شوم ، از حقگوئيها و رأى صائب جناب مستطاب اكرم عالى كه امروز در مجلس مىفرموديد در حقيقت همه دولتخواهى محض است ، بقدرى مشعوف و خوشوقت است كه نميتواند شمهاى از آن را بعرض برساند ، به حق خدا اگر در اين مدتهاى متمادى يكى بود كه بدون بعضى ملاحظات اينطور حقگوئى بكند و رأى صحيح اظهار نمايد ، كار دولت باينجاها صورت شام شب شنبه 5 جمادى الاخرهء 309
هامش
( 1 ) - شب را پدرم در منزل ولس رئيس تلگرافخانهء انگليس مدعو بوده بواسطهء آن پيشآمد عذر خواستند ، صورت اغذيه كه تدارك شده بود از براى ايشان آورده بودند متناسب با اوضاع تلگراف است قضيهء روز را پدرم پشت ورقه يادداشت كردهاند . شب شنبه 5 جمادى الثانى