تاريخ مارتينوس اوپاوينسيس
Martinus Oppaviensis
كه به مارتينوس پولونوس
Polonus
نيز شهرت داشت ( 1178 * ) .
تاريخ لئون دورويتو
Leon d'orvieto
( 1314 + ) « 1 » .
و بالاخره تاريخ برنارد كوئيدونيس
Bernard Cuidonis
( 1321 * ) « 2 » .
در ميان اين كتب مخصوصا تأليف مارتينوس اوپاوينسيس كه در نيمهء دوم قرن سيزدهم نوشته شده ، بيش از همه شهرت داشته ، و در همان زمان تقريبا به همهء زبانهاى اروپايى ترجمه گرديده است . حال ببينيم علّت اين شهرت و محبوبيّت چه بوده است ؟
در نظر مورّخان اين كتاب بىارزشترين كتاب نوع خود و مملو از مجعولات و قصص بىاساس مىباشد ، ولى شايد هم بخصوص به همين علّت و نيز به سبب سادگى سبك نگارش آن چنين مقام ممتازى را كسب كرده است .
از اين گذشته در آن زمان به اين كتاب تا حدّى مانند نوعى تاريخ رسمى پاپان و قياصره مىنگريستهاند ، چون كه مؤلّف آن ديرزمانى در دربار پاپ داراى مقامى شامخ و بلند بوده است « 3 » . با توجّه به اين تفاصيل ، اين حدس نزد من به وجود آمد كه شايد رشيد الدّين از اين كتاب استفاده كرده باشد ، و خوشبختانه پس از رسيدگى معلومم شد كه اين تصوّر باطل نبوده است .
اكنون به عقيدهء من قسمت اعظم تاريخ فرنگ رشيد الدّين اقتباسى است به صورت اختصار از كتاب مارتينوس يا از تاريخ ديگرى كه با آن قرابت
هامش
( 1 ) .ChroniconچاپI . LamiدرDeliciae eruditorum، فلورانس ، 1737 ، در 2 مجلد .
( 2 ) .Histoire des Papesاو كه درSpecilegium Romanum، ج 6 ، رم 1841 و قسمتى از آن درLe Liber PontificalisچاپL . Duchesne، پاريس ، 92 - 1886 ، ج 2 ، ص 462 و بعد به چاپ رسيده است .
( 3 ) . چون روش مورّخان اروپا در قرون وسطى چنين بوده است كه مطالب خود را بدون ذكر مأخذ آزادانه از كتب ديگر اقتباس و حتى رونويس كنند ، تعيين دقيق مأخذ و منبع اصلى غيرممكن است ، و در اين مورد بايد مانند ما به نتايج كلّى بسنده كرد .