مبحث اول حدود دولت ساسانى
راجع به اين موضوع قبلا بايد تذكر بدهيم كه بعضى از قسمتهاى حدود ايران در دورهء ساسانى محققا معلوم نيست و جهت آن اين است كه اولا از طرف غرب ساسانيان با امپراطورهاى روم و بيزانس دايما دست به گريبان و در جنگ بودند و چنان كه ديديم تقريبا هر شاهى كه به تخت مىنشست وظيفهء اوليهء خود ميدانست كه براى توسعهء حدود ايران با روم جنگ نمايد و بنابراين قفقازيه غربى و نيز قسمتى از ارمنستان غربى و بعضى از شهرهاى واقعه ما بين جريان وسطى و علياى فرات و دجله گاهى در دست ايران بود و گاهى بروم تعلق مىيافت .
ثانيا راجع به حدود ايران از طرف مشرق مدارك زيادى در دست نيست و حتى از تفاصيل و كيفيّات جنگهاى ايران در طرف مشرق بىاطلاعيم بنابراين حدود ايران ساسانى را بايد به دو قسم تعيين نمود :
1 ) حدود محققه يعنى حدودى كه در آن ترديدى نيست .
2 ) حدود تقريبى كه از كاوشها و تحقيقات بدست آمده .
حدود محققه
از طرف غرب خط سرحدى از رأس خليج فارس شروع شده از صحراى كوير عربستان ميگذشت بطورى كه سواد را جزو ايران ميكرد و در محل هيت « 1 »
هامش
( 1 ) - هيت در ساحل يمين فرات و در سى و سه فرسخى بغداد واقع شده اين شهر خيلى قديم است و آسوريها آن را ( ايد ) ميناميدند زيرا معدن قير بوده و ( ايدّو ) در زبان آسورى بدين معنى است ( دائرة المعارف اسلام )