ديودور سىسىلى هم گويد ، كه صنعتگران مصرى در پارس و شوش كار ميكردند .
نفوذ مصر از تزئينات بالاى طاقچهها ، درگاهها و پنجرهها هم معلوم است و نيز در مقابرى ، كه داريوش و ساير شاهان هخامنشى در كوه كندهاند ، حجّاريهائى در جبهه بنا ديده مىشود ، كه اقتباس از معابد زيرزمينى مصريها است ، و ليكن بواسطهء اختلاف مذهب تصرفاتى از قبيل ساختن آتشكده و فروهر و غيره به عمل آمده . نفوذ يونان را نميتوان صحيحا معلوم كرد ، ولى از قرائن چنين برميآيد ، كه صنعتگران يونانى نيز در حجاريهاى تختجمشيد دخالت داشتهاند ، مثلا پلين نوشته ، كه تلفانس « 1 » يونانى از شهر افس « 2 » ( مستعمرهء يونانى در آسياى صغير ) براى داريوش اوّل و خشيارشا كار كرده . بايد اين روايت صحيح باشد ، زيرا هرچند حجّاريهاى برجسته ديوارى ( بارليفها ) شباهت زياد بحجاريهاى آسورى دارد ، ولى در بعض كيفيّات تفاوتهائى است ، كه تصوّر ميكنند از حجاريهاى آثار معبد يونانى در افس اقتباس شده ، مثلا لباس آسوريها صاف به بدن چسبيده ، ولى در حجّاريهاى تختجمشيد يك نوع چينهائى در لباسها ديده مىشود ، كه نفوذ صنعت معبد مزبور را مىرساند . ديگر اينكه كتيبه جديدى كه از داريوش اوّل در شوش يافتهاند اين نظر را تأييد مىكند ، چنان كه بيايد .
پرووشىپيه « 3 » عقيده دارند ، كه نفوذ صنعت يونانى ، اگرچه ضعيف است ، باوجود اين ميتوان آن را در پاسنگها و تنهء ستون و سرستونها و نيز در برش درگاهها تشخيص داد . بهرحال بىترديد ميتوان گفت ، كه اگر هم صنعت يونان نفوذى در معمارى تختجمشيد داشته ، اساسى نبوده ، يعنى اساس اقتباساتى است ، كه از كلده و آسور و مصر شده ، ولى استادان يونانى دستى در طرحها و نمونهها برده آن را ظريفتر كردهاند .
گفته شد ، كه ستونسازى را هخامنشىها از مصريها اقتباس كردهاند ، ولى نبايد تصوّر كرد ، كه ستونها در قصور هخامنشى عين ستونهاى مصرى است ،
هامش
( 1 ) -Telephanes .( 2 ) -Ephese .( 3 ) -Perrot et Chipiez . His . de l'Art d . l'Ant . t . V p . 890 . Paris 1890 .