زيرا تفاوت بين دو ستون مزبور زياد است : اوّلا ستون ايرانى برافراشته است و ، چنان كه اهل فن معيّن كردهاند ، در مصر بلندى ستون از چهار الى شش برابر قطر ستون است ، ولى در آثار هخامنشى از ده تا دوازده برابر . ثانيا ستون ايرانى خيلى زيباتر و ظريفتر و ، چنان كه پرووشىپيه « 1 » گويند ، ظريفترين ستونهاى عهد قديم است . ثانيا سرستونهاى ايرانى در هيچجا سابقه ندارد . رابعا قاشقيهاى تنه ستونها زياد است ، يعنى در مصر 16 و در يونان از 16 الى 22 و در ايران از 32 الى 48 است . فاصلهء بين ستونها نيز در معمارى ايرانى غيراز همان چيز در معمارى يونانى و مصر است ، مثلا در يونان و مصر فاصله بين ستونها از يك تا دو برابر قطر پاسنگها است ، در تختجمشيد - از 3 تا چهار برابر و در پاسارگاد - الى هفت برابر . كلية در ستونسازى ايرانى بايد اين نكته را در نظر داشت ، كه شايد مانند يونان اصول سبك حفظ نشده ، ولى تناسب ثابتى بين قسمتهاى ستون ديده مىشود ، مثلا بلندى ستون از 10 تا 12 قطر ستون است ، بلندى پاسنگ از يك قطر تا يك و ثلث و بلندى سرستون از يك تا پنج . بلندتر از ستونهاى معمولى ستونهاى قصر كوروش است و ، اگرچه سرستون ندارد ، ولي اهل فن ميدانند ، كه بلندى آن سيزده برابر قطر بوده .
سرستونهاى عمارت هخامنشى معلوم نيست از كجا آمده . اين شيوهاى است ، كه در جائى ديده نشده . اصل سرستون را از آسور اقتباس كردهاند ، ولى بالاتنهء دو گاو نر ، كه پشت بهم دادهاند اختراع ايرانى است . اگرچه بعضى تصوّر ميكنند ، كه شايد اين سبك از يك نوع بيرق آسورى ، كه حجّارى آن در خرابههاى خورساباد بدست آمده ، اقتباس شده ، زيرا در بيرق مزبور دو حيوان عظيم الجثه ، كه شبيه گاواند و شاخى در پيشانى دارند ، از دو سمت مخالف پشت بهم دادهاند « 2 » ( بگراور شمارهء 106 در صفحه 1561 رجوع شود ) . راجع بكاشيها ، كه ديوار طالارها را ميپوشانده عقيدهء علماء فن اين است ، كه بابلىها از ديرزمانى قبل از هخامنشىها كاشىسازى
هامش
( 1 ) -G . Perrot et Chipiez . t . V p . 453 . Paris 1890 .( 2 ) -Botta et Flandin . Monument de Ninive , t . II . p . 158 .