561 گرام وزن داشت ، و منهء پارسى ، كه معادل 420 گرام بود « 1 » .
تالان ايرانى نيز بر دو نوع بود : شصت منه پارسى را تالان طلا و شصت منهء مادى را تالان نقره ميگفتند . بنابراين اوّلى معادل 25200 گرام بود و دوّمى مساوى با 33660 گرام . منه 60 سكل داشت ، ولى در وزن طلا پنجاه سكل حساب ميكردند . بنابراين سكل در طلا معادل 7 و در غير آن 9 گرام و ثلث بود غيراز اين اوزان وزنى نيز بود ، كه سيكل ميگفتند . سيكل در مسكوكات نقره به وزن امروز معادل پنج گرام و 6 دهيك ميشد ( چنان كه بالاتر گذشت ) . براى اكيال يا سنجش حجم واحد مقياس را در ايران قديم ارتبه ميناميدند و آن هم بر دو قسم بود : ارتبه مادى ، معادل 51 ليطر و 84 صديك و ارتبه پارسى ، مساوى با 55 ليطر و هشت صديك « 2 » . مقياسهائى نيز وجود داشته ، كه تصوّر ميرود مقادير محلّى بوده ، مانند ( گاما ) - معادل 32 سانتيمطر امروز ، ( بازو ) - معادل دو آرسنى و ( گاو ) - معادل دو پرثنها . از پيمايشهاى مذكور ، آنهائيكه اسم ايرانى داشته ، اكنون هم مفهوم است ، مانند پرثنها ( پرسنگ ) ، اسپرسا ( اسبرس ) ، انگسته ( انگشته ) ، گاما ( گام ) و غيره . امّا آرسنى ( ارش ) و منه ( مينا ) از بابل است ، سيكل از فينيقيها و تالان از منشاء مصرى « 3 » .
تقويم « 4 »
اطّلاعات ما راجع به اين موضوع همين است ، كه در زمان داريوش اوّل حساب آوستائى معمول نبود ، زيرا اسامى 9 ماهى ، كه در كتيبهء بزرگ بيستون ذكر شده ، غيراز اسامى است ، كه در دورهء اشكانيان و ساسانيان متداول بود . اسامى مذكور در كتيبه از اين قرار است :
براى سه ماه پائيز : باغياديش - ادوكنيش - آثريادى . براى سه ماه زمستان
هامش
( 1 ) - گرام تقريبا خمس مثقال است .
( 2 ) - ليطر به وزن جديد ايران معادل يك رطل است .
( 3 ) - اطلاعات راجعه بمقادير ايران قديم از دايرة المعارف بريطانيائى و بروك هائوز استخراج شده .
( 4 ) - اين كلمه در اينجا بمعنى تاريخ استعمال شده ، زيرا در ايران عموما آن را به اين معنى استعمال ميكنند و ، اگر هم غلط باشد ، غلط مشهور است و بايد آن را پذيرفت .