معلوم است ، كه پارس در حدود نيمهء قرن هفتم ق . م دستنشاندهء ماديها شده ، زيرا هرودوت صريحا گويد ، كه فرورتيش پارس را مطيع كرد . كرسى پارس يا پايتخت امراء آن ، چنان كه هرودوت نوشته ، ( پاسارگاد ) بود . اگرچه حفريات مرّتبى در اينجا نشده ، باوجوداين از بعض علايم و آثار ، كه در جاى خود ذكر خواهد شد ، معلوم مىشود ، كه اين محل خيلى قديم است .
فصل دوم - سلطنت كوروش بزرك
اول - كوروش تا فتح همدان
نام او
اسم اين شاه را چنين نوشتهاند : در كتيبههاى او و ساير شاهان هخامنشى بپارسى قديم - ( كورو ) يا كوروش ( كورائوش در صيغهء مضاف اليه ) ، در نسخه عيلامى كتيبهها - كوراش ، ببابلى ( در لوحههاى نبونيد ) - كورش ، در تورية - كورش و كورش ، بيونانى - كورس . بعد اين اسم به روم رفته سيروس شده و اكنون در اروپا ، با جزئى اختلافى ، سيروس يا سايروس ، و يا چيزى نزديك به آن گويند . مورّخين قرون اسلامى اين اسم را چنين نوشتهاند : ابو الفرج بن عبرى در مختصر الدّول « 1 » - كورش ، ابو ريحان بيرونى در كتاب آثار الباقيه « 2 » بنابر مدارك غربى - نيز چنين ، مسعودى در مروج الذهب « 3 » - كورس ، طبرى ( ابو جعفر محمد بن جرير ) در تاريخ الرسل و الملوك كيرش « 4 » ، ابن اثير در تاريخ كامل - نيز چنين ، حمزه اصفهانى در تاريخ سنى ملوك الارض و الانبياء كوروش « 5 » ، ولى نبايد تصوّر كرد ، كه مقصود همهء مورّخين مزبور ( از قرون اسلامى ) همين شاه بوده : بجز ابو الفرج بن عبرى و ابو ريحان ، كه از مدارك غربى استفاده كردهاند ، سايرين بنابر متابعت از مدارك شرقى يا داستانها اسامى اشخاص ديگر را كه موسوم به همين اسم بودهاند ، ذكر كردهاند . سترابون
هامش
( 1 ) - طبع بيروت 1890 .
( 2 ) - چاپ ليپسيگ ، سنهء 1923 ، صفحهء 111 .
( 3 ) - چاپ قاهره ، ج 1 ص 99 .
( 4 ) -M . G . de Goeje . Lnd . Bat . 1879 - 1881 .( 5 ) - چاپ مطبعهء كاويانى در برلن ، ص 28 .