11 - آل زيار
زيار نوادهء ارغش و هادان ( فرهادون ) « 1 » بود ارغش و هادان در زمان كيخسرو حاكم گيلان بود . خانوادهء او همواره در گيلان ميزيستند . هرچند گاهى نيز حكومت از دست ايشان خارج ميشد . حكومت آل زيار بر گرگان و طبرستان از مرداويج در سنهء ( 319 هجرى ) شروع و به شرف المعالى انوشيروان قابوس در 471 ختم شد و يك سال قبل از اين تاريخ در زمان پادشاهى گيلانشاه بن كيكاوس ، حسن بن - صباح با مطيع ساختن قسمت كوهستانى ضربت نهايى را بر قدرت و نفوذ آل زيار وارد آورد .
حكام اين خاندان عبارتند از : ابو الحجاج مرداويج بن زيار ( 319 - 323 هجرى ) ابو طالب وشمگير بن زيار ( 329 - 356 يا 357 ه ) . ظهير الدوله ابو منصور بيستون بن وشمگير ( 357 - 366 يا 367 ) . شمس المعالى ابو الحسن قابوس بن وشمگير ( 367 - 381 و 388 - 403 ) « 2 » . فلك المعالى ابو منصور منوچهر بن قابوس ( 403 - 421 ) . دارا بن قابوس ( 403 - 404 ) ، شرف المعالى نوشيروان بن منوچهر بن قابوس ( 421 - 423 ) بنابر اظهار بيهقى وى بدست دايى خود با كالنجار در سنهء 423 « 3 » مسموم گرديد . با كالنجار ( 424 تا 441 ) ، عنصر المعالى كيكاوس بن اسكندر بن -
هامش
( 1 ) - كرى( Querry )آن راFarhadanنوشته است . رجوع كنيد به قابوسنامهء كرى چاپ پاريس 1886 ص 16 .
( 2 ) - تاريخ وفات او را 426 هم ذكر كردهاند . كرى( Querry )ميگويند شرف المعالى اسكندر بن قابوس جانشين منوچهر بن قابوس بوده مدت حكومت او را 16 سال مينويسد .
( 3 ) -( Huart )هوارت مينويسد ابو كالنجار ( باكالنجار ) بن ويهان القوهى از 424 تا 433 ه . بر گرگان حكومت داشته و در 433 مرداويج بن بسو از طرف طغرل بيك حاكم گرگان گرديد و نوشيروان بن منوچهر در قصرى كه در همانجا بسال 441 وفات يافت انزوا اختيار كرد . رجوع كنيد به كتاب آل زيارLes Ziyarideاز سرى منتخبات يادداشتهاى آكادمى كتيبهها و ادبياتExtrait des Memoires de l , Academiedes Inscriptions et Belles - lettresجلد هفدهم چاپ پاريس 1922 .
ياقوت ميگويد انوشيروان در 435 مرد و پسرش جستان يا حسان جانشين او شد . پروفسور براون در تاريخ ادبى ايران مينويسد مسعود غزنوى طبرستان و گرگان را از شاهزادهء آل زيار دارا بن منوچهر در 426 گرفت .