و حافظ مىگويد :
غيرت عشق زبان همه خاصان ببريد * كز كجا سرّ غمش در دهن عام افتاد
سلمان گفته است :
اى دل سرگشته دور غم نماند پايدار * گر غمى پيش آيدت هم بگذرد آن غم مخور
و حافظ مىگويد :
اى دل غمديده حالت به شود دل بد مكن * وين سَرِ شوريده باز آيد بسامان غم مخور
و ازينگونه موارد در ديوان دو استاد چندين بار مىتوان يافت .
پاسخها و استقبالهاى حافظ از سعدى و همچنين از غزلهاى مولوى متعدّدست و فرصت نقل همهء آنها درينجا نيست زيرا اين كار بتسويد اوراق متعدّد كشيده مىشود « 1 » ؛ و بهرحال به همان تفصيل كه گفتهام حافظ ضمن تتبّع آثار استادان مقدّم بر خود بهترين غزلها يا ابيات يا مضامين آنان را تقليد مىكرده و آنها را جواب مىگفته ، و در نتيجهء تأثّرى كه از آنها مىيافته گاه تقريبا بيت يا مصراعى را بااندك تغيير نقل مىنموده است ، منتهى ديوان او بقدرى از ابيات بلند و شاه غزلها و مضامين نو و تعبيرات عالى پر است كه اين تقليدها و تأثرها در ميان آنها گم و ناچيز مىنمايد . علاوهبراين علوّ مرتبهء او در تفكّرات عالى حكمى و عرفانى و قدرتى كه در بيان آنها بموجزترين و آراستهترين و فصيحترين و خوشآهنگترين عبارات داشته وى را با همهء اين تأثّرات در فوق بسيارى از شاعران گذشته قرار داده و ديوانش را مقبول خاصّ و عام ساخته است : و اگر شيخ اجل سعدى را كه مضامين عاشقانهء پرتأثير و بلاغت معجزهآساى او عالمى خاصّ خود دارد ، كنار بگذاريم حافظ در غالب استقبالها و اقتباسها و نظيرهگوئيهاى خود بر شاعران سابق برترى يافته و تركيبات نو و آهنگدار او و زبان فصيح و توانايى بىنظيرش در بيان معانى دشوار در بهترين هيأت
هامش
( 1 ) - دوست فاضلم آقاى دكتر سادات ناصرى در رسالهء مفصلى موارد متعدد استقبال حافظ را از غزلها و مضامين و عبارات مولوى در غزلهاى او ( ديوان كبير ) نشان داده است و اميدست كه بطبع آن توفيق يابد .