1 - 824 / 257 / 28 قران
2 - جنس
1 - غله 298 / 235 خروار
2 - شلتوك ( برنج ) 194 / 8 خروار
3 - كاه 525 / 136 خروار
4 - نخود 75 خروار
5 - فصيل 500 / 1 خروار
6 - ابريشم 1 خروار
در سال 1306 قمرى مجموع عايدات مالياتى نقدى دولت بالغ بر 957 / 016 / 47 قران و بهاى ماليات جنسى 983 / 100 / 10 قران و مجموع درآمد گمرك 88 ميليون قران و كل عوايد دولت از ممر ماليات مستقيم و گمرك در حدود 137 ميليون قران بوده است . در اين سال آذربايجان از لحاظ پرداخت ماليات نقدى در ميان كليهى ايالات و ولايات در مقام اول ( 420 / 861 / 7 قران ) و فارس در مقام دوم ( 402 / 420 / 6 قران ) و خراسان در مقام سوم ( 286 / 082 / 5 قران ) و تهران و حومه در مقام چهارم بوده است « 1 » .
با توجه به تغييراتى كه در وضع دهستانها پيش مىآمد ، هميشه مبلغ ماليات نقدى و جنسى دريافتى از دهات با آنچه در دفاتر مالياتى ثبت شده بود ، تفاوت داشت و اين اختلاف دو مبلغ را تفاوت عمل مىخواندند . مثلا دهكدهى قاسمآباد كه در سال 1255 قمرى داراى 50 خانوار سكنه بود و 50 تومان ماليات مىداد ، تا سال 1300 قمرى سكنهى آن به 150 خانوار رسيده بود و حكمران محل از آن دهكده 150 تومان ماليات مىگرفت ولى مطابق ثبت دفاتر مالياتى همان 50 تومان را به حساب دولت منظور مىكرد و صد تومان استفادهى شخص او بود .
اين تفاوت عمل در بعضى از ايالات و ولايات از چندين برابر اصل ماليات تجاوز مىكرد ، چنان كه در كرمان و بلوچستان در سال 1306 قمرى ماليات نقدى كه به حساب دولت آمده در حدود دو ميليون ريال و آنچه از مردم آن دو ايالت دريافت شده بالغ بر هشت ميليون ريال بوده و در حقيقت هر حكمران و والى در حوزه فرمانروايى خود در ازاى وصول يك قران ماليات براى دولت ، سه قران به نفع جيب خود از مردم رنجكشيده به زور و قلدرى مىگرفت .
هامش
( 1 و 2 ) - اقتباس از « گنج شايگان » تأليف سيد محمد على جمالزاده ، چاپ برلين ، صفحهى 118 - 112 - 123 .