است ، در مورد اموال فرموده : دليل را بايد مدّعى اقامه كند ، و اگر نداشت ، مدّعى عليه سوگند ياد كند ، ولى در مورد جان شما سوگند را بر مدّعى قرار داده ، و بيّنه را بر مدّعى عليه تا مبادا خون مسلمانى بهدر رود .
شرح : « براى ثابت شدن جرم قتل سه راه موجود است : اوّل اقرار قاتل و آن با شرائطى كه دارد يك بار كافى است ، دوّم بيّنه دو شاهد عادل مرد اگر موجب قصاص باشد ، و دو زن و يك مرد اگر موجب ديه باشد ، سوّم قسامه و آن در جاييست كه قرائن و امارات دلالت كند كه فلانى قاتل است ، ولى متّهم اقرار نكند ، و شاهدانى نيز نباشند كه شهادت دهند ، امّا سابقهء دشمنى و ارعاب و بودن آلت قتل در دست متّهم و خون آلود بودن جامهء او و مانند آن كه در شرع آن را » لوث « گويند موجود باشد و براى ولى مقتول از آن قرائن علم حاصل شود كه قاتل كيست ، ولى قاضى نمىتواند حكم بقصاص كند مگر باقسامه و آن چنانست كه از اولياء مقتول در قتل عمد پنجاه و در خطا بيست و پنج نفر سوگند ياد كنند كه قاتل همو است ، آنگاه قاضى حكم را صادر مىكند . و چون غالبا ميان قاتل و مقتول دشمنى وجود داشته ، و خويشاوندان اطَّلاع از اين دشمنى داشتهاند ، پس هر گاه قتل واقع شود قرينه اى هست كه فلان كس او را كشته است . و نيز همهء يا بيشتر فاميل و دوستان از دشمنى قاتل با مقتول كم يا بيش اطَّلاعى دارند و در مقام اثبات جرم بر قاتل حاضرند سوگند ياد كنند ، و قاتل را قصاص كنند ، در اين صورت كسى كه بخواهد ديگرى را بقتل رساند ميداند كه سابقهء او با مقتول معلوم است ، و اين كار اگر عملى شود آن جماعت سوگند مىخورند و او را محكوم و قصاص مىنمايند ، لذا اين مسأله موجب مىشود كه اقدام بقتل نكند و مانع او باشد از ريختن خون » .
5176 - سليمان بن خالد گويد : امام صادق عليه السّلام فرمود : عيسى بن -
من لا يحضره الفقيه ( فارسي ) — صفحة 462
مساهمون: الشيخ الصدوق
ص٤٦٢