با ادب را ادب سپاه بس است * بى ادب با هزار كس تنهاست
« 5 » بيت نخست الهام گرفته از روايتى است كه ارزش آدمى را به دانش او شمردهاند ، مانند :
« قيمة كلّ امرء ما يعلم » ( ارزش هر كس به دانستههاى اوست . ) « 6 »
بيت دوم و سوم هم سمت و سو با اين سخن حضرت امير ( ع ) است « ادب نيكو ، بهترين ياور و برترين همنشين است » . « 7 »
همچنين در دانشنامهء حكيم ميسرى ( متولّد 321 ه ق ) كهنترين منظومهء طبّى فارسى ( 367 - 370 ه ق ) ، علاوه بر آن كه اين مثنوى با توحيدى قرآنى و اسلامى صرف آغاز شده ، اشعارى هم در ستايش پيغمبر و آل او در آن آمده است :
درودش بر محمّد صد هزاران * پس آنگه بر همه فرخنده ياران
درودش بر على هرچ آن نكوتر * و بر جفت وى آن پاكيزه دختر
پس آنگه بر حسين و بر حسن بر * به فرزندان ايشان تن به تن بر
ميسرى ، در شعر خويش ، گاه ترجمهء كلمات و احاديثى را نيز مىآورد . چنان كه خود در ترجمهء اين سخن معروف امام على ( ع ) « قيمة المرء ما يحسنه » گويد :
على نيز اين به تازى بازراند * كه مردم را بها چندان كه داند « 8 »
معروفى ، به نقل از رودكى ، نخستين شاعر بزرگ ايران ( متوفّى 329 ه ق ) كه مسلمانى شيعى است ، نيز گويد :
از رودكى شنيدم سلطان شاعران * كاندر جهان به كس مگرو جز به فاطمى « 9 »
در اشعار باقى ماندهء رودكى هم گاه به ابياتى برمىخوريم كه تأثير آيات و احاديث در آن به وضوح ديده مىشود مانند اين بيت :
دانش اندر دل چراغ روشن است * وز همه بد بر تن تو جوشن است
كه مصراع نخست هم مضمون و هم تصوير است با اين سخنان مولا ( ع ) : العلم مصباح العقل ( دانش چراغ دل و عقل است يا خرد ، دل و جان را روشن مىكند آن گونه كه چراغ ، خانه را ) و مصراع دوم با اين سخنان او : العلم حجاب من الآفات ( دانش حجاب و حفاظ آدمى در برابر آفت و آسيب است ) يا اين بيت :
هامش
( 5 ) . اشعار پراكنده ، ص 24 .
( 6 ) . غرر الحكم ، ج 4 ، ص 502 ( به نقل از : تجلّى قرآن و حديث ص 94 ) .
( 7 ) . همان ، ص 94 .
( 8 ) . « كهنترين منظومهء طبّى به فارسى » ، ص 56 ؛ اشعار پراكنده ، ص 181 ؛ دانش مسلمين ، ص 194 .
( 9 ) . همان ، ص 192 .