هر هدفى هم ابزارى متناسب با خود دارد ، هدف مادّى ابزارى مادّى و هدف معنوى ابزار معنوى مىطلبد . آشنايى به معارف الهى نيز اسبابى لازم دارد كه ذيلا به برخى از آنها اشارت مىكنيم :
1 . شرح صدر ( دريا دل بودن ) : پيمودن اين راه حوصله زيادى لازم دارد و صبر ايوب مىطلبد كه هرگونه شتابى ممكن است مايه سقوط انسان شود . قرآن در اين زمينه مىگويد :
فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ ؛
« 1 »
پس كسى را كه خدا بخواهد هدايت نمايد ، دلش را به پذيرش اسلام مىگشايد ؛ و هركه را بخواهد گمراه كند ، دلش را سخت تنگ مىگرداند ؛ چنانكه گويى به زحمت در آسمان بالا مىرود .
2 . پاكى از گناه : هر گناهى بسان نقطه سياهى است كه بر قلب انسان نقش مىبندد و اگر گناه افزون گرديد بهطور كلى دل را سيه مىگرداند و آن دل هرگز گنجايش معارف الهى را نخواهد داشت . از ديدگاه اسلام اين دو باهم تناسب معكوس دارند يعنى هركس از معصيت دور باشد موفق به شناخت معارف مىگردد و هركس خدا را شناخت گرد معصيت نمىگردد . در اثر غرق شدن در لجنزار گناه است كه دل تاريك گشته و از هر سنگى سختتر مىگردد و قابليت و ظرفيت معارف را ندارد . به فرمودهء امام خمينى رحمه اللّه ( در نيمه شعبان سال 1405 ق ) :
آنكه درس توحيد مىدهد ولى منيّت دارد ، او زبان شيطان است كه درس توحيد مىدهد .
3 . دارا بودن تقواى الهى : يعنى ملكهاى كه توسط آن واجبات را به سهولت انجام دهد و از محرمات هم به آسانى اجتناب كند و به فرموده قرآن :
اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ
« 2 » و
إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً .
« 3 »
هامش
( 1 ) . سورهء انعام ، آيه 125 .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيه 282 .
( 3 ) . سورهء انفال ، آيه 29 .