در سال 620 بود كه رفيع الدين پسران خود ذاكر و ابو المعالى احمد را به واسط و بغداد و موصل و حرّان و دمشق و بيت المقدس و شهرهاى ديگر و بالاخره به مصر برد و در آن بلاد در محضر علما و مشايخ حديث [ 1 ] حضور مىيافت و خود مىخواند و ايشان گوش فرا مىدادند . در همين سفر مصر بود كه ذاكر و ابو المعالى سيرهء ابن هشام را به قرائت پدر خود از ابى البركات عبد القوى بن الجبّاب [ 2 ] شنيدند .
ابو المعالى پس از وفات پدر ( 623 ) مانند برادرش ذاكر به كسب علم و شنيدن حديث اشتغال ورزيد تا آنكه نامش به گوش طالبان علم رسيد و از دور و نزديك به مجلسش شتافتند و از او بهرهء فراوان بردند . بسيارى از بزرگان آن زمان و مشاهير علما [ 3 ] در محضر او تلمّذ كردهاند و بسيارى از ايشان در معجم و يا آثار ديگر خود از او نام بردهاند و حافظ ابو محمّد مسعود بن احمد الحارثى [ 4 ] از اخبارى كه ابو المعالى نقل مىكرد معجمى در چهارده جزء فراهم آورد .
از آنجا كه ابو المعالى مردى نيكو سيرت و صالح و عابد بود مردم دست
هامش
[ ( 1 - ) ] راجع به مشيخهء ابو المعالى و فهرست نام ايشان رجوع شود به منتخب تقى الدين فاسى ص 20 - 21 و كسانى كه در شرح حال ذاكر نام ايشان برده شد .
[ ( 2 - ) ] منتخب تقى الدين ، ص 21 . براى ابن الجباب رجوع شود به ص 88 ( فح ) همين مقدمه .
[ ( 3 - ) ] براى اسامى كسانى كه از او استماع حديث كردهاند و نام او را در آثار خود ذكر نمودهاند رجوع شود به : منتخب تقى الدين فاسى ص 22 . آخرين كسى كه از ابو المعالى ابرقوهى صحيح بخارى را روايت مىكرده زين الدين عبد الرحمن معروف به ابن القارى تغلبى است كه در 776 وفات يافته است ، ( مقريزى كتاب السلوك ج 3 ق 1 ص 247 ) .
[ ( 4 - ) ] متولد به سال 652 و متوفى به سال 711 رجوع شود به : ابن حجر ، الدرر الكامنه ، ج 5 ص 116 .