اين حديث منظور آقاى بازرگان را تأييد مىكند كه مىگفت مقدمتاً براى پاكيزه نگاه داشتن آن لازم است محيط حرم و همچنين خود اشخاص پاكيزه باشند .
در آيهء بعد دارد :
وَ اذِّنْ فِى النّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتوكَ رِجالًا وَ عَلى كُلِّ ضامِرٍ يَأْتينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَميقٍ .
[ و در ميان مردم نداى حج در ده تا با پاى پياده و سوار بر شتران لاغر اندام كه از راههاى دور و دراز مىرسند نزد تو آيند . ]
بعضى از اهل ذوق و عرفان گفتهاند اينكه در آيه دارد « يَأْتوكَ » ( نزد تو بيايند ) براى اين است كه بايد متوجه مقام ولايت ولى بود و از مجراى وجود او كسب فيض كرد . ولى ممكن است نظر به والى باشد كه بايد رهبر و هادى و مرشدى داشته باشند ، همانطور كه از صدر اسلام امارت حجاج يك سمت حكومتى بوده است .
در زمان ما كه اهل هر مملكتى يك نفر را به عنوان اميرالحاج مىفرستند در حقيقت اميرالحاج نيست ، رئيس هيئت سرپرستى است . اميرالحاج سرپرست همهء حجاج است و وظيفهء ارشاد و هدايت و موعظه و تبليغ دارد و از همه مناسبتر شايد شخص شايستهاى است كه امارت خود مكه را دارد .
بعد در آيه دارد : ليَشْهَدوا مَنافِعَ لَهُمْ . در صافى دارد كه از حضرت صادق سؤال شد :
مَنافِعَ الدُّنْيا اوْ مَنافِعَ الْآخِرَةِ ؟ فَقالَ : الْكُلّ .
صافى از عيون اخبار الرضا در همين موضوع ، حديث مفصل و جامعى نقل مىكند .
صافى بعد از دو سه آيه در ذيل « وَ لْيَطَّوَّفوا بِالْبَيْتِ الْعَتيقِ » دارد :
وَ عَنِ الباقِرِ عليه السلام انَّهُ سُئِلَ لِمَ سَمَّى اللَّهُ الْبَيْتَ الْعَتيقَ ؟ قال : هُوَ بَيْتٌ حُرٌّ عَتيقٌ مِنَ النّاسِ لَمْ يَمْلِكْهُ احَدٌ .
[ از امام باقر سؤال شد : چرا خداوند خانهء كعبه را عتيق ناميده است ؟
فرمود : زيرا آن خانهاى است آزاد و رها از همهء مردم ، و هيچ كس مالك و صاحب آن نيست . ]
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 68
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٦٨