حديث ديگرى است نبوى كه الآن يادم نيست در كتب حديث عين جملههاى آن را ديده باشم ولى نقل اين حديث در ساير كتب ، خيلى معروف و مشهور است و آن اين است :
مَنْ اخْلَصَ لِلَّهِ ارْبَعينَ صَباحاً جَرَتْ يَنابيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلى لِسانِهِ « 1 » .
هركس چهل روز خود را خالص براى خدا قرار دهد ، چشمههاى حكمت از زمين دلش به مجراى زبانش جارى مىشود .
ولى عيناً همين مضمون ( هرچند با عين اين الفاظ نيست ) در اصول كافى ، باب اخلاص « 2 » ، از امام باقر عليه السلام نقل شده : .
ما اخْلَصَ الْعَبْدُ الْايمانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ارْبَعينَ يَوْماً - اوْ قالَ : ما اجْمَلَ عَبْدٌ ذَكَرَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ارْبَعينَ يَوْماً - الّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِى الدُّنْيا وَ بَصَّرَهُ داءَها وَ دَواءَها ، فَاثْبَتَ الْحِكْمَةَ فى قَلْبِهِ وَ انْطَقَ بِها لِسانَهُ . .
يعنى بندهاى چهل روز ايمان خودش را خالص نكرده است - يا گفت :
بندهاى چهل روز خدا را خوب ياد نكرده است « 3 » - مگر آنكه خداوند به او زهد عنايت كرده و او را نسبت به دردها و دواهاى اين دنيا بصيرت داده و حكمت را در دل او قرار داده و به زبان او جارى ساخته است .
حافظ در اين دو بيت نظر به همين حديث معروف دارد كه مىگويد :
شنيدم رهروى در سرزمينى * همى گفت اين معما با قرينى
كهاى صوفى شراب آنگه شود صاف * كه در شيشه بماند اربعينى
در تفسير الميزان از كتب اهل تسنن نقل مىكند كه رسول اكرم فرمود :
هامش
( 1 ) اين حديث در عيون اخبار الرضا ص 258 و اصول كافى ج 2 / ص 16 و عُدّة الداعى ص 170 و عوارف المعارف در حاشيهء ص 256 جلد دوم احياء العلوم ، با عبارات مختلف و نزديك به هم روايت شده است .
( 2 ) ج 2 / ص 16
( 3 ) اين ترديد از راوى حديث است .