وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَكانُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ
« 1 »
.
چقدر پيامبرانى در گذشته بودهاند كه مردان الهى بسيارى همراه و در ركاب آنها جنگيدهاند و هرچه در راه خدا به آنها رسيده است ( يعنى هرچه سختى در راه خدا رسيده است ) سست نشدند ، وهن و سستى در آنها پيدا نشده
وَ ما ضَعُفُوا
حالت ضعف پيدا نكردهاند ( شايد ضعف بيشتر ناظر به جنبههاى روحى باشد )
وَ مَا اسْتَكانُوا
به تذلل نيفتادهاند ، شهامت و ارادهء خودشان را در مقابل دشمن از دست ندادهاند .
وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ
خداوند مقاومت كنندگان و خويشتنداران را دوست مىدارد .
وَ ما كانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ إِسْرافَنا فِي أَمْرِنا وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ
« 2 »
.
و هرچه مصائب در راه خدا بر آنها وارد مىشد ، سخنى كه داشتند جز اين نبود كه خدايا از گناهان ما بگذر ، يعنى هنوز خودشان را مقصر و كوتاه مىدانستند : خدايا اگر ما كوتاهى كرديم تو از ما درگذر .
وَ إِسْرافَنا فِي أَمْرِنا
ما در كارهاى خود زياده روى كردهايم ، خدايا باز از ما درگذر .
وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا
پروردگارا قدمهاى ما را استوار بگردان ، ما را ثابت قدم بدار ، به ما صبر و شجاعت عنايت كن .
وَ انْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ
ما را بر اين مردم كافر پيروزى ده .
فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْيا وَ حُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَةِ
خدا به چنين مردانى هم در دنيا پاداش داد ( يعنى پيروزى ) و هم نيكى پاداش آخرت را عنايت كرد .
وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
« 3 » و خداى متعال نيكوكاران را دوست مىدارد .
حالا در اينجا لحن آيه چيست ؟ آيا در اين آيه كه مربوط به گذشتگان هم هست تكيه فقط روى منافع مادى دنيايى است ؟ نه ، ضمن اينكه
ثَوابَ الدُّنْيا
در آن هست ، بيشتر تكيه روى
ثَوابِ الْآخِرَةِ
است . پس تنها روى مسائل مادى دنيوى تكيه نكرده است .
- در اينجا آيا منظور از ثواب دنيا جنبههاى مادى است يا اينكه منظور اين است كه در اين دنيا معزّز باشند ؟
استاد : البته ممكن است كه همهء اينها [ منظور باشد . ] حالا حداكثر عرض مىكنيم كه ثواب دنيا معلوم نيست تنها ثواب اقتصادى باشد . درست مىگوييد ؛ يعنى پاداشهايى كه شامل زندگى دنيايشان
هامش
( 1 ) آل عمران / 146 .
( 2 ) آل عمران / 147 .
( 3 ) آل عمران / 148 .