بعد در آيهء آخر : ما به شما به اين جهت اجازهء جهاد و دفاع مىدهيم كه وقتى كه شما روى كار بياييد ، مجرى دستورهاى الهى باشيد نه اينكه شما به جاى آنها بنشينيد ، بگوييم چرا همهء منافع را آنها بخورند و همهء مزايا را آنها ببرند و شما نداشته باشيد ؟ تكيه روى اين نيست كه آنها خوردند و بردند ، شما چرا نخوريد و نبريد ؟
مَطلع دعوت پيغمبر اسلام
ظاهراً امر مسلّمى باشد كه اولين آياتى كه بر پيغمبر اكرم وحى شد همان چند آيهء كوتاه اول سورهء اقْرَأ است :
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ . خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ . اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ . الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ . عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ
« 1 »
.
اين ، افتتاح وحى است . كأنه با اين آيات زبان وحى پيغمبر را باز مىكنند :
اقْرَأْ
بخوان ، به نام خدا بخوان ، خداى چنين ، خدايى كه چنين تعليم كرده است . اين آيات ، آيات افتتاحيهء وحى است كه بعد پيغمبر اكرم از حراء پايين مىآيد و بعد به خانهء خودش مىرود و به خديجه مىفرمايد كه من را بپوشان و حضرت زير يك گليم مانندى مىرود و او رويش را مىپوشاند . در همان حال دومرتبه فرشتهء الهى نازل مىشود و سورهء
يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ
را نازل مىكند . اولين آياتى كه پيغمبر را امر به دعوت كرده اينهاست . ( آيات
اقْرَأْ
امر به دعوت نيست ، فقط « بخوان » است . )
يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ
اى خود را به دِثار پيچيده .
قُمْ فَأَنْذِرْ
برخيز و انذار كن و مردم را بيم بده .
وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ
. انذار يك معناى كلى است ( مردم را انذار كن ) . اولين حرفى كه گفته مىشود اين است كه
رَبَّكَ فَكَبِّرْ
اعلام كبريايى پروردگارت را بكن ، عظمت پروردگارت را به اين مردم بنمايان ، پروردگارت را به عظمت و كبريايى ياد كن . اين اولين جملهاى است كه گفته مىشود .
فَأَنْذِرْ
انذار كن ( كه بشارت و انذار يك امر كلى است )
وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ
« 2 » .
اين بود كه پيغمبر اكرم وقتى كه به ميان مردم آمد چه گفت و دعوتش را از كجا شروع كرد ؟
پيغمبر بعدها خيلى مسائل را مطرح كرد ، به مردم گفت كه نماز بخوانيد ، زكات بدهيد ، ربا نخوريد ، قمار نكنيد ، فحشا نكنيد . خيلى چيزهاى ديگر دستور داد . چنين نكنيد و چنين بكنيد . ولى آن كه
هامش
( 1 ) علق / 1 - 5 .
( 2 ) مدّثّر / 1 - 3 .