مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 209
خود تحت ادراك نخواهد آمد زيرا همهء اجزاء و شرايط غير محدود و متحول مادى در وى دخيلاند و هيچگاه « همهء جهان بعلاوهء چشم » در چشم نخواهد گنجيد . و از اين روى مىتوان احتمال داد كه حواس ساير جانوران زنده ، در ادراك ، با خلاصهء نظريهء ماديين جديد از مجموع گفتههاى ماديين اين نتيجه استنباط مىشود : فكر و ادراك به طور كلى از خواص معيّنهء تشكيلات مادى اعصاب مغزى است و اين خاصيت وقتى به ظهور مىرسد كه تأثيرى از خارج بر اعصاب وارد شود ، مانند تأثير امواج نور از راه چشم و تأثير امواج صوتى از راه گوش . پس از آنكه تأثيرات زيادى از راه حواس بر مغز وارد شد و آثار مادى نسبتاً زيادى باقى گذاشت قدرت تفكر در مغز پيدا مىشود يعنى استدلال مىكند ، قضاياى رياضى حل مىكند ، قوانين كلى طبيعت را كشف مىكند ، اصول كلى فلسفى و منطقى را به دست مىآورد و البته قدرت تفكر را نبايد يك عمل خارق العاده در طبيعت تلقى كرد زيرا عمل تفكر جز يك سلسله تغييرات شيمياوى كه در مغز حاصل مىشود چيز ديگرى نيست . نوع ساختمان سلسله اعصاب اشخاص ممكن است متفاوت باشد و اگر مختلف بود قهراً نوع « احساسات » و طرز « تفكرات » اشخاص هم فرق خواهد كرد و بعلاوه چون هر جزئى از اجزاء طبيعت بنا به وضع و موقعيت مخصوص و در تحت تأثير عوامل مختلف تغيير خاصيت مىدهد ممكن است نوع احساسات و طرز تفكرات يك نفر نيز در محيطهاى مختلف فرق كند و لهذا نبايد انتظار داشت كه اگر يك نفر انسان در كرهء مرّيخ بزرگ شود و سنين عمر خود را در آنجا طى كند همانطور كه ما در زمين فكر مىكنيم فكر كند زيرا ممكن است در آنجا تمام افكار و ادراكاتش شكل ديگرى كه مقتضاى آن محيط است پيدا كند ، مثلًا طورى قضاياى رياضى را حل كند كه مخالف افكار ما باشد ، مثلًا از « 2 2 » نتيجه « 3 » بگيرد و طور ديگرى قوانين طبيعت را كشف كند ، طور ديگرى منطق و فلسفه بسازد و همچنين . . . اين است خلاصهء نظريه ماديين در باب حقيقت نسبى . قطع نظر از اشكالات زيادى كه بر مادى بودن فكر و ادراك وارد است و ما قبلا در