سخنى كه در اين مقاله خواهيم راند مربوط به علم ( ادراك ) بوده و به منظور كنجكاوى از هويّت و سنخ واقعيت وى مىباشد 1 و همانا گفتگو در عقايد سفسطه و ايده آليسم ( مقالهء 2 ) بود كه طرح ابحاث علم ( هويت علم ، اندازهء واقع نمايى علم ، ارزش معلومات ، خطاى علم ، پيدايش كثرت در علوم ، اختلافات خانوادگى علم ) را
شرح
( 1 ) . در اين مقاله اين مطلب به ثبوت مىرسد كه روح و خواص روحى ، مجرد از ماده هستند و عقيدهء ماديين داير بر اينكه روح و ادراكات روحى از خواص معيّنهء ماده است با توجه به دلايلى كه اظهار مىدارند ابطال مىشود .
لازم است ياد آورى شود كه علم و ادراكات كه در اين مقاله ماهيت و نحوهء واقعيت وى مورد بحث قرار گرفته است كه آيا از سنخ ماده است يا مجرد از ماده ، اعم است از ادراك حسى و خيالى و عقلى ، و براى آنكه خوانندهء محترم بهتر مقصود اين مقاله را دريابد فرق اين سه را بيان مىكنيم .
قدما و همچنين متأخرين براى ادراكات انسان از خارج سه مرتبه قائل شدهاند :
مرتبهء حس و مرتبهء خيال و مرتبهء تعقل .