اينها يك حرف است ، « اى آدمها » ى نيما هم - كه پريشب نقل كردند ، كه تا نقل نكرده بودند ما خيال مىكرديم واقعا يك حرفهايى دارد - حرف ديگرى است ، [ چيزى نيست ] غير از يك سلسله مفاهيمى كه اصلا به نظر من هيچ چيز نيست . يا ما بايد بگوييم اصلا هيچ چيز نمىفهميم يا بايد بگوييم هيچ چيز نيست ، جز اينكه اسمش را آدم بخواهد دهن كجى بگذارد . بچهها را ديدهايد ؟ بچه وقتى كه در مقابل آدم بزرگ در مىماند ، ناقص مىماند ، مىخواهد عكس العمل نشان بدهد ، دهن كجى مىكند . اينها خواستهاند در مقابل شعراى بزرگ كارى كرده باشند ولى نتوانستهاند ، در مقابل آنها دهن كجى كردهاند . تا آن حدى كه ما سراغ داريم اين طور است . البته ما يك شاعر شعر كهن معاصر حسابى هم نداريم . آنهايى كه من مىشناسم چيزى نيستند . البته بعضىشان خوب هستند ولى اينهايى كه از آنها [ شاعران نوپرداز ] دفاع مىكنند ، ما كه هنرى از آنها نديديم .
غرضم اين جهت است : بشر همين طورى كه تكامل پيدا مىكند انحراف هم پيدا مىكند . ما يك اعتقادى داريم و آن اعتقاد اين است كه مقارن با تحول علمى جديدى كه در دنياى اروپا پيدا شد يك انحراف هم پيدا شد ، يعنى علم همين طورى كه مىرفت مىتوانست يك جهش بكند و لا اقل از قسمتى از سرمايههاى گذشتهء خودش استفاده كند و راه مستقيمى را طى كند . علم البته رو به پيش رفت ولى از روى خط منحنى ، نه از روى خط مستقيم . بيكن و . . . در عين اينكه به بشريت خدمت كردند ، خيانت بزرگى هم كردند ، به عقيدهء ما افرادى بودند كه خلوص نيت نداشتند ، خودخواه بودند ، براى اينكه شخصيت خودشان را خيلى بزرگتر از آنچه هست جلوه بدهند ، جنايتهايى هم نسبت به بشريت مرتكب شدند . ولى علم براى هميشه در گمراهى باقى نمىماند ، همين طورى كه عرض كردم اگر روى خط مستقيم هم به سوى مقصد طى [ طريق ] نكند و روى خط منحنى برود ولى علم است و بالأخره به مقصد مىرسد . من معتقدم كه ما نبايد گوشمان فقط به دهن فرنگيها باشد كه اگر روزى گفتند روح وجود ندارد بگوييم وجود ندارد ، بعد فردا كه خود آنها برگشتند و گفتند روح وجود دارد ما بگوييم وجود دارد . ما مىخواهيم آن خط منحنىاى كه آنها طى كردهاند ، با استفاده از همان راهى كه خود آنها طى كردهاند با خط مستقيم طى كنيم . ما نمىخواهيم بازگشت به گذشته كرده باشيم ، ما مىخواهيم خط منحنى را تبديل به خط مستقيم كنيم . ما مىخواهيم بگوييم بر اساس همين تحقيقاتى كه شما در اينجا كردهايد - بر خلاف آن
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 786
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٧٨٦