« قُلْ إِنْ كانَ آباؤُكُمْ وَ أَبْناؤُكُمْ وَ إِخْوانُكُمْ وَ أَزْواجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسادَها وَ مَساكِنُ تَرْضَوْنَها أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا »
( 1 ) به اين كسانى كه مدعى ايمان هستند بگو اگر پدرانتان ، فرزندانتان ، برادرانتان ، همسرانتان ، ثروتتان ، مسكن و خانهتان ، هر چه كه داريد ، اگر اينها محبوبتر از خدا در نزد شما باشد پس برويد دنبال كارتان .
محبت به وجود مىآورد ، و اين امرى نبوده كه بگوييم تقليدى باشد ، از كى و از كدام مكتب مىخواست تقليد كند .
رابطهء انسان و خدا در قرآن
قسمت ديگر در اين باب كه دنباله اين [ قسمت ] است ، مسأله رابطهء انسان و خداست ، كه چقدر عالى در قرآن توصيف شده است . وقتى كه آدم فكر مىكند كه اگر به ما - بعد از اينكه كم و بيش با فرهنگهاى زمان خودمان لااقل در اين مسائل كمى آشنايى داريم - بگويند بياييد در اين زمينه مطالبى بگوييد ، هرگز فكر و انديشه ما به چنين چيزهايى در مورد انسان و وجدان انسان نمىرسد . اولا اين مطلب كه عرض كردم دنباله مطلب پيش است . قرآن بشر را اينچنين معرفى مىكند كه آنچنان تشنه حقيقت است و آنچنان تشنه كمالات است كه به هر چه برسد آرام نمىگيرد مگر به خدا برسد . ببينيد اين دو جمله چقدر زيبا و عالى و پرمغز و پرمعناست :
« الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ »
. آنان كه ايمان آوردند و كشتى دلشان با ياد خدا آرامش پيدا مىكند . تا اين جمله ، همين قدر مىگويد آنها كه دلشان با ياد خدا ( 2 ) آرامش پيدا مىكند . بعد فورا مىگويد :
« أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ »
( 3 ) اما اين را بدانيد تنها با همين يك چيز است كه دلها آرامش پيدا مىكند .
« بِذِكْرِ اللَّهِ »
چون مقدم بر
« تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ »
است و بايد مؤخر باشد مفيد حصر است : تنها با ياد خداست كه دلها آرامش پيدا مىكند يعنى بشر به هر مطلوبى كه برسد باز مضطرب است ، باز قلق دارد ، باز ناراحت
هامش
( 1 ) . توبه / 24 .
( 2 ) . ياد خدا فقط اين نيست كه لفظ خدا را بر زبان بياوريم ، ياد خدا آن وقتى است كه قلب انسان خدا را كشف مىكند و معرفت پيدا مىكند و وقتى كه معرفت پيدا مىكند دل خواه ناخواه در ياد اوست .
( 3 ) . رعد / 28 .