يك معنى باب « افعال » آشكار كردن است . ولى اين كلمه يك نارسايى دارد و آن اين است كه هر آيتى آشكار كنندهء ناتوانى ديگران هست يعنى ديگران در مقابل آن ناتوان هستند اما هر چيزى كه ديگران در مقابل آن ناتوان باشند معجزهء اصطلاحى يا به اصطلاح قرآن آيت نيست ، چطور ؟ اين را من به صورت ايراد ذكر مىكنم . بعضى اشخاص مىگويند ما قبول مىكنيم كه پيغمبران معجزه آوردهاند و از آن جمله خود قرآن . شما مىگوييد قرآن معجزه است به دليل اينكه كسى مثل آن را نياورده است .
مىگويد در هر رشتهء علمى يا ذوقى و صنعتى بشر بالأخره يك نفر هست كه حد اعلى است كه ديگران مثل [ اثر ] او را نمىتوانند بياورند . آيا اين دليل معجزه بودن است ؟
شما در تمام شاهكارهاى بشرى مثلا ادبى يا صنعتى ، پيدا خواهيد كرد شاهكارى را كه ديگران هر چه تلاش كردهاند نتوانستهاند مثل آن را بياورند . مثلا مىگويند در حماسه ، هزار سال است كه شاهنامه فردوسى به وجود آمده است و بعد از آن خيلى افراد ديگر خواستهاند شعر حماسى بگويند ولى نتوانستهاند مثل او بياورند . واقعا همه شعراى فارسى زبان ديگر از هزار سال پيش تا امروز ناتوان بودهاند كه مثل فردوسى حماسه بگويند . همان طورى كه غزل حافظ هم خودش يك شاهكار است و از زمان حافظ تا حالا كسى نتوانسته است برابرى كند با حافظ . سعدى در تيپ خودش ، مولوى هم در تيپ خودش . آيا ما اينها را بايد معجزه به آن معنايى كه قرآن مىگويد تلقى كنيم چون كسى مثل مولوى يا ديگرى نياورده است ؟ نه . بالأخره در افراد بشر [ از هر نظر يك حد اعلى هست ] ، مثل اينكه مردم از نظر بلندى و كوتاهى قد با همديگر فرق دارند ولى بالأخره يك نفر هست كه از همه بلندتر است . مردم از نظر زور بازو با همديگر فرق دارند ولى بالأخره يك نفر هست كه داراى حد اعلاى زور بازوست . مردم از نظر نبوغ در قدرت فكر و استدلال با همديگر تفاوت دارند ولى بالأخره يك نفر هست كه حد اعلى است . پس آيا حد اعلى بودن ، در حد اعلى قرار گرفتن كه نتيجهاش ناتوان بودن ديگران است از آوردن به مثل آن ، معجزه اصطلاحى شماست يا نه ؟ از همين جا معلوم مىشود اين كلمه نارساست . ما هم تابع اين كلمه نيستيم . نه ، معجزه به آن معنايى كه اصطلاح متكلمين است ( به آن معنا كه قرآن آورده ، ما به لفظ معجزه كار نداريم ، آيت ) اين است كه آن كار نشان بدهد كه كار غير بشرى است نه اينكه حد اعلايى است كه بشر انجام مىدهد و ديگران فقط نمىتوانند . اصلا بايد نشان بدهد اين جهت را كه از مرز قدرت بشرى خارج است . پس خيلى تفاوت است ميان كارى كه بشر آن
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 428
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٢٨