اينكه انسان با همين عقلش مىتواند جلو برود ، ولى علاوه بر عقل ، انسان يك مقدار عواطف و احساسات دارد مثل احساس جاه طلبى ، احساس حسد ، احساس شهوت ، همينهايى كه جزو عواطف و احساسات ذكر كردهاند و اينهاست كه در بشر احتياج به كنترل دارد و تمام فشار و تكيهء قرآن هم روى اين نكته است . به همين دليل هم يك نمونه در خود قرآن ذكر كرده و آن نمونه سمبل و اصل است براى اين موضوع كه همان موضوع خلقت آدم است در آنجا كه مىفرمايد : ما به آدم گفتيم اين كار را نكن ، بعد شيطان وسوسه كرد ، بعد ما او را از بهشت بيرون كرديم ، و دنبال آيه دارد كه :
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً
شما بايد به روى بيرون ولى بعدا هدايت و راهنمايى از طرف من براى شما خواهد آمد . معلوم مىشود هدف انبياء كه قرآن روى آن خيلى اصرار دارد فقط تعادل آن عواطف و احساسات بشر است و آن دليلى كه آنها مىآورند كه بشر عاقل ديگر احتياجى به اين ندارد كه خدا يا غيب [ به كمك او ] بيايد ، البته اگر بشر عقل خالى بود بله ، ولى چون عقلى است توأم با عواطف و احساسات ، براى تعديل و تعادل اين احساسات و عواطف حتما احتياج به پيغمبر است ، و اين دليل قرآنى است و نه فلاسفه اين را ذكر كردهاند [ و نه ديگران ] .
فلاسفه رفتهاند روى احتياج اجتماعى بشر به هم ، يا اگر هم بوده به طرزى بوده كه يك گوشهء قضيه را گرفتهاند . البته آيات زيادى در قرآن هست - كه جنابعالى خودتان بهتر مىدانيد - كه اگر بخواهيد ، آن آياتى را كه در خود قرآن هست راجع به احتياج به نبوت [ مطرح نماييد ] ، و البته بعد هم راجع به اينكه چه كسى نبى باشد همانطور كه فرموديد از راه آيات ، كه آيا نبى دليلش چيست ؟ فقط آيات و نشان دادن آيات ، آيات لفظى يا آيات كونى ، هر كدام باشد آن هم از براى اينكه ما بفهميم كه اين نبى هست . ولى براى احتياج به نبوت بهترين دليل روش خود قرآن است .
جواب : مسألهء روش قرآن يك چيزى است كه همه مىگويند كه هر چه ما مىگوييم روش قرآن همان است . اولا من كه به آن بيان عرض نكردم ، تازه اگر مىگفتيم ، بيانش درست هم بود ، كه چون عقل بشر ناقص است يك متمم و مكملى براى آن لازم است .
من گفتم بشر احتياج دارد به يك ايمان ، نه عقل بشر در دانستن احتياج دارد . [ اگر ايمان در كار نباشد ] عقل ديگر قوهء مجرى نيست ، بلكه حتى تأييد مىكند منفعت طلبى را . عقل انسان چه حكم مىكند به انسان ؟ مىگويد منفعتت را هر جا تشخيص مىدهى برو دنبال آن . شما تا به يك مصلحت بالاترى ايمان نداشته باشيد عقل به شما نمىگويد برو دنبال آن مصلحت . وقتى يك ايمان به يك مصلحت بالاتر پيدا كرديد