كار را بايد صورت بدهد ، خودكار - كه برايش عادت مىشود زيرا مجبور مىشود قسمتى از بدن خودش را به وضع مخصوصى به كار بيندازد - سبب مىشود كه اين حالت در او به وجود بيايد كه عضوى را زياد استعمال كند و عضو ديگرى را استعمال نكند ، و اين تغييرات را در وضع بدنش به وجود مىآورد . بعد همين تغييرات به وجود آمده ، از راه ارث به فرزندان او منتقل مىشود . بعد در فرزند او همين تغيير متراكم به واسطهء اينكه او هم در همان محيط قرار گرفته است كم كم بيشتر مىشود ، بعد در نسل او و همين طور [ نسلهاى بعدى ] ادامه پيدا مىكند .
مثال معروفى كه ذكر كرده است موضوع زرافه است . مىگويد مثلا ما زرافه را مىبينيم كه قسمت قدّامى بدنش از قسمت خلف بدنش بلندتر است و مخصوصا گردنش خيلى درازتر است . علت اين بوده است كه اين حيوان در يك محيطى قرار گرفته كه در آن محيط آذوقه و علف روى زمين نبوده و مجبور بوده كه از درختها تغذّى كند و برگ درختها را بخورد ، مجبور بوده گردن خودش را بكشد و قسمت قدّامى بدن خودش را هميشه به طرف بالا كش بياورد . اين عمل مرتب تكرار شده است و در اثر تكرار ، خود به خود گردن اين حيوان در همان زمان حيات خودش يك مقدار كشيدهتر شده است . ( مثل اينكه مىگويند واليبال بازى كردن قد انسان را بلند مىكند ) . او اين كار را كرده ، و گردنش يك ذره بلند شده است ، به شرط اينكه نر و ماده هر دو اين طور باشند ، او مىگويد انتقال از راه وراثت شرطش اين است كه اين خصوصيت در هر دو جنس باشد ، زرافه نر اين كار را كرده ، زرافه ماده هم اين كار را كرده است ، بعد اين دو توالد كردهاند ، بچهاى كه از اينها به وجود آمده ، از همان ساعت اول با گردن مثلا يك سانتىمتر بلندتر به دنيا آمده است . بچهء او هم كه بزرگ شده ، در همين محيط بوده و باز مجبور بوده است از برگهاى درختها استفاده كند ، باز مجبور بوده گردن خودش را كش بياورد و مرتب كش آورده است ، گردن نسل بعدى مثلا دو سانتىمتر از نسل پيشين درازتر بوده است و همين طور . . . تا به اينجا رسيده است .
روى همين حساب خواسته است تمام تغييرات و اختلافاتى را كه ميان انواع موجودات زنده هست ، از همين راه توجيه كند . مثلا فرض كنيد ما انسان را حالا مىبينيم به اين شكل مستوى القامه است ، روى دو پا راه مىرود ، دستهايش اين جور و انگشتهايش اين جور است ، مىگويد اين انسان با آن گوسفند در ابتدا يك جور بودهاند ، اين محيطهاى مختلف است كه گوسفند را تدريجا به آن شكل خاص
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 230
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٣٠