مىشود ، باز بدن شروع مىكند به خون ساختن ، يا اگر از يك گلبول مخصوصى از گلبولهاى بدن - مثلا سفيد - كم شده باشد ، بدن در حدودى كه توانايى دارد شروع مىكند به ساختن آن . يا حتى خيلى از اعضاى بدن اين جور است . البته اين هم حدودى دارد . پا را اگر قطع كنند ، ديگر بدن نمىتواند يك پاى علىحدهاى بسازد ، اين در حدود كار بدن نيست .
اين اصل « انطباق دادن موجود زنده خود را با محيط » يا اصل « ترميم ساختمان » يك چيز علىحده است ، غير از نظم مادى ساختمان است ، نشان مىدهد كه در اين ساختمان به نوعى از انواع كه حقيقتش هنوز بر ما مجهول است ، يك نوع رهبرى ، يك دستگاه رهبرى وجود دارد كه اين موجود را به سوى هدف خودش رهبرى و هدايت مىكند .
هدايت در جمادات
آيا اين اصل هدايت در تمام موجودات عالم هست يا در بعضى موجودات عالم ؟
اينها را در نباتات و حيوانات و انسان ( عرض كرديم ما به شعور ارادى آنها كار نداريم ، در كارهاى غير اراديشان فعلا بحث داريم ) خيلى خوب مىشود ثابت كرد ، در جمادات چطور ؟ آيا اين اصل هدايت فقط در نباتات و حيوانات و انسان وجود دارد ؟ ديگر در جمادات وجود ندارد ؟ در قرآن ذكر شده است كه در همهء موجودات وجود دارد ، منتها در جمادات آن طورى كه ما در نباتات مىتوانيم اثبات كنيم ( « ما » كه مىگوييم يعنى « من » . شايد اطلاعات علمى بيشترى باشد بتواند در همان جا هم اثبات كند ) نمىتوانيم اثبات كنيم ولى خلافش را هم نمىشود اثبات كرد ، نه اينكه حتما در جمادات ثابت شده كه هر كارى كه جمادات مىكنند لازمهء ساختمان ماشينى آنهاست . آنچه در قرآن است [ نشان مىدهد ] كه اصل هدايت در همهء موجودات است ، مثلا مىفرمايد :
« وَ أَوْحى فِي كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها »
( 1 ) در هر آسمانى كار او را به او وحى كرده است ، يعنى كارى كه بايد انجام بدهد به او گفته است ، راهش را به او نشان داده ، و بعلاوه اينكه مىفرمايد :
« رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى »
[ بيانگر آن است كه ]
هامش
( 1 ) . فصّلت / 12 .