نيروى مرموزى كه در درونشان هست به سوى مقصدشان كشيده مىشوند . اين نيرو همان است كه از آن به « هدايت الهى » تعبير مىشود . قرآن كريم از زبان حضرت موسى نقل مىكند كه به فرعون زمان خويش گفت :
« پروردگار ما همان است كه به هر موجودى آن آفرينشى كه شايستهء آن بود عنايت كرد و سپس آن را در راه خودش هدايت نمود . » ( 1 )
جهان ما جهانى هدفدار است ، يعنى در درون موجودات كششى به سوى هدف كمالىشان موجود است و هدفدارى همان هدايت الهى است .
كلمهء « وحى » در قرآن كريم مكرّر به كار رفته است . شكل استعمال اين كلمه و موارد مختلف استعمال آن نشان مىدهد كه قرآن آن را منحصر به انسان نمىداند ، در همهء اشياء و لا اقل در موجودات زنده سارى و جارى مىداند ، از اينرو در مورد زنبور عسل به وحى تعبير مىكند . چيزى كه هست درجات وحى و هدايت ، بر حسب تكامل موجودات متفاوت است .
عالىترين درجهء وحى همان است كه به سلسلهء پيامبران مىشود . اين وحى بر اساس نيازى است كه نوع بشر به هدايتى الهى دارد ، كه از طرفى بشر را به سوى مقصودى كه ماوراى افق محسوسات و ماديّات است و خواه ناخواه گذرگاه بشر خواهد بود راهنمايى نمايد ، و از طرف ديگر نياز بشر را در زندگى اجتماعى كه همواره نيازمند به قانونى است كه تضمين الهى داشته باشد بر آورد . قبلا در بحث « مكتب ، ايدئولوژى » نياز بشر را به يك ايدئولوژى كمالبخش ، و ناتوانى او را براى تنظيم و تدوين ايدئولوژى صحيح روشن كرديم .
پيامبران به منزلهء دستگاه گيرندهاى هستند كه در پيكرهء بشريّت كار گذاشته شده است . پيامبران افراد برگزيدهاى هستند كه صلاحيّت دريافت اين نوع آگاهى را از جهان غيب دارند . اين صلاحيّت را خدا مىداند و بس . قرآن كريم مىفرمايد :
اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ
( 2 ) .
خدا خود بهتر مىداند كه رسالت خويش را در چه محلّى قرار دهد .
هامش
( 1 ) . «رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى» ( طه / 50 ) .
( 2 ) . انعام / 124 .