« قسم به نفس وكسى كه أو را آفريده وصورت أو را درست كرده » ،
فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها
« 1 » فرمود كه : يعنى شناسانده است والهام كرده است آن را بدكارى وپرهيزكارى ، پس آن را مخيّر گردانيده ميان نيك وبد أو را ، پس اختيار يك طرف كرد ،
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها
« 2 » فرمود : يعنى فلاح ورستگارى يافت كسى كه نفس را مطهر وپاكيزه گردانيده از لوث گناهان وصفات ذميمه ،
وَقَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها
« 3 » « وبتحقيق كه خايب ونااميد گرديد كسى كه اغوا كرد نفس را وگمراه گردانيده آن را » « 4 » .
ودر مناقب نيز از حضرت باقر وصادق عليهما السّلام روايت نموده است كه فرمودهاند :
وَالنَّهارِ إِذا جَلَّاها
حسنين وآل محمد عليهم السّلام است ،
وَاللَّيْلِ إِذا يَغْشاها
أبو بكر وعمر وبنو اميّهاند وهر كه ولايت ايشان داشته « 5 » .
ودر تأويل الآيات به دو سند معتبر از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده است كه :
شمس ، كناية از أمير المؤمنين عليه السّلام است ،
وَضُحاها
قيام قائم عليه السّلام است كه حقّيّت أمير المؤمنين عليه السّلام در آن زمان مانند آفتاب چاشت واضح وبيّن مىگردد ، وقمر كناية از حسنين عليهما السّلام است ،
وَالنَّهارِ إِذا جَلَّاها
قيام قائم عليه السّلام است ،
وَاللَّيْلِ إِذا يَغْشاها
أبو بكر وعمر است كه حقّيّت حضرت أمير عليه السّلام را پوشانيدند ،
وَالسَّماءِ وَما بَناها
يعنى « قسم به آسمان وكسى كه بنا كرده آن را » حضرت فرمود كه : آسمان كناية از رسول خداست كه مردم در علم بسوى أو بلند مىشوند ،
وَالْأَرْضِ وَما طَحاها
يعنى : « وقسم به زمين وهر كه مسطّح گردانيده است آن را » فرمود كه : زمين كناية از شيعه است به اعتبار تذلّل وانقياد ايشان يا به اعتبار حصول منافع وبركات بلا نهايات از ايشان ،
وَنَفْسٍ وَما سَوَّاها
فرمود كه : مراد مؤمن مستورى است كه به دين حق باشد ،
فَأَلْهَمَها فُجُورَها
هامش
( 1 ) . سورهء شمس : 8 .
( 2 ) . سورهء شمس : 9 .
( 3 ) . سورهء شمس : 10 .
( 4 ) . تفسير قمى 2 / 424 .
( 5 ) . مناقب ابن شهرآشوب 1 / 345 .