و ممكن است كه هر دو ضمير راجع به محجّه باشد ، در اين صورت فقرهء ثانيه تأكيد است براى فقرهء اولى . و جواب شرط ثانى به قرينهء مقام حذف شده ، يا آنكه دو فقره جواب دو شرط است با هم لفظا و معنا .
لاعتلقه : ضمير فاعل راجع به ابى الحسن عليه السّلام است ، و ضمير مفعول راجع به زمام است ، و احتمال دارد كه برعكس باشد .
لسار بهم : باء براى تعديه است يعنى لسيّرهم .
لا يكلم خشاشه : خشاش مرفوع است بر فاعليّت و مفعول محذوف است أى :
موضعه من فم المركوب .
لا يكل سائره و لا يمل راكبه : به رفع هر دو بنابر فاعليّت در اول ، و بنابر نيابت فاعل از دوم چنانچه نيز از شرح لغات ظاهر مىشود .
لا يتعتع مراكبه : بنابر بناء للفاعل و نصب راكبه بنابر مفعوليّت يا رفع آن بنابر فاعليّت در اول و بنابر نائب فاعل بودن چنانچه نيز از شرح لغت ظاهر مىشود .
و لأصدرهم بطانا : منصوب است بنابر اينكه حال از ضمير مفعول باشد .
و نصح لهم سرّا و إعلانا : نصب در هر دو بنابر مصدريّت يعنى پند داد براى ايشان پند سرّى و پند آشكارا ، يا بنابر ظرفيّت يعنى در پنهانى و آشكارا .
قد تحيّر بهم الريّ : باء براى تعديه است أي : حيّرهم ، يا به معناى في ، أي : تحيّر فيهم الريّ .
و لم يكن يحلى بنا : به روايت احتجاج واو حاليّه است و جملهء بعد آن حاليّه است .
و غير متحل : بنا به دو روايت ديگر آن هم حال است مثل بطانا .
تخطّى : به خاء نقطهدار بنابر آنچه در بعضى از نسخهها است ، أي : و لم يكن تخطّى طوره منتفعا من الدنيا بنائل غير ريّ الناهل .
جنة العاصمة ( فارسي ) — صفحة 578
مساهمون: سيد حسن مير جهانى طباطبائى
ص٥٧٨