اين نظر ، عقيدهء رسمى شيعهء اثنا عشرى شد . بيشتر منابعى كه اين عقيده بر آن مبتنى است ، اتفاق نظر دارند كه اين پسر در پانزده شعبان به دنيا آمد ، اما دربارهء سال تولدش اختلافنظر دارند . طبق برخى منابع ، او در سال 255 ق / 869 م ، و طبق برخى ديگر ، در سال 258 ق / 872 م يا حتى در سال 261 ق / 875 م ، پس از وفات پدرش متولد گرديد . يكى از قديمىترين منابع ( مسعودى ، [ در ] اثبات الوصية ) بيان مىدارد كه مادر امام دوازدهم كنيزى به نام نرجس بود . منابع بعدى نام او را به شكلهاى مختلفى ذكر كردهاند ؛ از جمله : سيقل ( سقيل ) ، سوسن يا ريحانه ، يا حتى ادعا مىكنند كه نام وى ملكه بنت يشّ و نوهء امپراتور بيزانس بود .
به عقيدهء شيعهء اثنا عشرى ، حسن بن على عسكرى [ عليهما السّلام ] به دليل آزار و اذيت شديد از سوى عباسيان ، تا جايى كه ممكن بود اين واقعيت را پنهان داشت كه وى پسرى براى جانشينى خود دارد ، و اين مطلب را تنها براى عدهء قليلى از خاصان پيروانش فاش ساخت . اصولا به همين دليل ، اين پسر بلافاصله پس از وفات پدرش در سال 260 ق / 873 - 874 م ( يا به گفتهء برخى منابع ، مدت كوتاهى پس از تولدش ) غايب گرديد .
در مدت اولين دورهء غيبت ( الغيبة القصيرة يا الغيبة الصغرى ) او وظايف امامتش را از طريق نواب چهارگانه انجام مىداد ، يعنى عثمان بن سعيد عمرى ، محمد بن عثمان عمرى ، حسين بن روح نوبختى ، و على بن محمد سامرّى . از جمله وظايف آنان ، دريافت يك پنجم يا خمس [ اموال ] به نيابت از امام و نيز رساندن توقيعات امام - يعنى اظهارات يا پاسخهاى او به پرسشها به شكل مكتوب و امضا شده به پيروانش بود . وفات آخرين سفير ( 15 شعبان 329 ق / 15 مى 941 م ) آغاز دورهء غيبت كامل يا بزرگتر ( غيبة الكبرى ) بود كه تا ظهور مجدد امام دوازدهم در دورهء آخر الزمان ، ادامه خواهد يافت . دربارهء نام امام دوازدهم ، برخى از منابع ادعا مىكنند نام پيامبر يعنى ابو القاسم محمد بر او نهاده شد . اما به
تصوير امامان شيعه در دائرة المعارف اسلام ( فارسي ) — صفحة 452
مساهمون: محمود تقى زاده داورى
ص٤٥٢