ابو جعفر ، و چند روز پيش از وفات پدرشان در 254 ق / 868 م ، امام معرفى كرد .
وفات برادر [ امام ] حسن يعنى محمد در زمان حيات پدرشان ، به دليل اين [ عقيده ] كه امام دهم آخرين امام است ، و نيز به دليل ادعاى امامت از سوى جعفر ، موجب بروز اختلافات فرقهاى گرديد .
امام يازدهم در اول رجب سال 260 ق / 25 دسامبر 873 م در بستر بيمارى افتاد و هفت روز بعد درگذشت . او در منزل خود و در كنار پدرش دفن گرديد .
باب او عثمان بن سعيد بود . منابع نخستين شيعه ( كلينى ، اصول ، ص 326 ؛ مفيد ، ارشاد ، ص 365 ) مىگويند طىّ يك هفته بيمارى امام ، خليفه معتمد طبيبان و خدمتكاران خود را براى مراقبت از وى فرستاد و بسيارى از شخصيتهاى سرشناس عباسى و علوى از او عيادت كردند . منابع بعدى شيعه ، معتمد را به مسموم كردن وى متهم مىسازند .
هنگام وفات امام يازدهم ، اختلاف ديگرى بر سر مسئله اعقاب او در گرفت [ ر .
ك : مدخل محمد القائم -
[ MUHAMMAD AL - KAIM
. برخى معتقد بودند كه وى كودكى به نام محمد از خود بر جاى گذاشت ؛ [ و ] ديگران اين نظر را انكار مىكردند . گروه اخير اتفاق نظر نداشتند : عدهاى معتقد بودند كه حسن عسكرى [ عليه السّلام ] ، همان « قائم » بوده است و باز خواهد گشت ؛ [ و ] ديگران وفات او را بدون اينكه فرزندى از خود بر جاى گذارد ، دليل بر خطاى خود در حمايت از امامت وى دانسته و به برادرش جعفر روى آوردهاند . شهرستانى دوازده فرقهء مختلف را ذكر مىكند ( ملل ، ج 2 ، ص 128 - 131 ) درحالىكه مسعودى از بيست فرقه سخن مىگويد ( مروج ، ج 8 ، ص 40 ) .