فعل امر « قراءة » در طليعه نخستين كلمات وحى و تكرار آن در آيه سوم ، اين پيوند را استحكام مىبخشد . امر به قرائت در اين سوره از نوع قرائت تعليمى است بدين منظور كه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله آيات قرآن كريم را در خاطر بسپارد و از اين رهگذر رسالت الهى را براى تبليغ به بشر از ملأ اعلى دريافت كند .
اين مرحله كه با تعليم قرآن كريم به نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله از سوى جبرئيل عليه السّلام تحقق يافت ، نخستين مرحله از مراحل قراءات به حساب مىآيد « 1 » .
آيات ديگرى در تأييد مطلب يافت مىشود :
سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى
( اعلى / 6 ) ما به زودى [ آيات خود را به وسيله سروش غيبى ] بر تو خواهيم خواند ، تا فراموش نكنى ؛
تِلْكَ آياتُ اللَّهِ نَتْلُوها عَلَيْكَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ
( بقره / 252 ) اينها آيات خداست كه ما آن را به حق بر تو مىخوانيم ، و به راستى تو از جمله پيامبران هستى ؛ آل عمران / 108 و جاثيه / 6 .
مرحله دوم علم قراءات ، مرحله قراءات و تعليم قرآن كريم به مسلمانان توسط نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله است . اين مرحله تقريبا همزمان با مرحله نخست انجام گرفت . آياتى از قرآن كريم ، بيانگر همين مرحله است :
وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا مُبَشِّراً وَ نَذِيراً ، وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا
( اسراء 105 - 106 ) و آن [ قرآن ] را به حق فرود آورديم و به حق فرود آمد ، و تو را جز بشارت دهنده و بيمرسان نفرستاديم ، و قرآنى [ با عظمت را ] بخش بخش [ بر تو ] نازل كرديم تا آن را به آرامى بر مردم بخوانى ، و آن را به تدريج نازل كرديم ؛
وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ . . .
( كهف / 27 ) و آنچه را كه از كتاب پروردگارت به تو وحى شده است بخوان . . . ؛ عنكبوت / 45 و اعراف / 175 .
مرحله سوم ، قرائت قرآن توسط مسلمانان است . آنها پس از آن كه قرآن را از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله دريافت مىداشتند ، هم خود به قرائت آن مىپرداختند و هم عدهاى به ديگران تعليم مىدادند . آغاز اين كار با فرمان خدا و نظارت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بود :
. . . فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ . . .
فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ . . .
( مزمل / 20 ) . . . [ اينك ] هرچه از قرآن ميسر مىشود بخوانيد . . . پس هر چه از آن [ قرآن ] ميسر شد تلاوت كنيد . با عنايت به اينكه مزمل در ترتيب نزول ، سومين سوره است ، سابقه اين فرمان به سالهاى آغازين بعثت برمىگردد و آيه شريفهء
الَّذِينَ آتَيْناهُمُ
هامش
( 1 ) . فضلى ، القراءآت القرآنية ، 13 - 14 .