يَوْمِ الدِّينِ
( فاتحة الكتاب - 4 )
فرمانرواى بىچون و چراى هستى . داراى همهء جهان . توانا بر جباران و گردنكشان . دارنده و فرمانرواى روز پاداش . خداى تعالى است ( نامها و صفتهاى خداى رحيم ، ص 148 )
2 .
وَ نادَوْا يا مالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُمْ ماكِثُونَ
( زخرف - 77 )
نام خازن دوزخ ( فرهنگ آنندراج - حق اليقين ، ص 508 - الاتقان ، ج 2 ، ص 446 )
مبارك
وَ هذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَكٌ
( انعام - 92 )
از اسامى قرآن مجيد است . ( الاتقان ، ج 2 ، ص 182 - تاريخ قرآن ، ص 33 )
مانعه
- سورهء مانعه
مبادى تفسير
عبارت است از علوم غريبه ، اصول كلام ، اصول فقه ، علم جدل و علوم گوناگون ديگر .
( تاريخ تمدن اسلام ، دكتر حلبى ، ص 30 )
مباهله ( م ه ل ) ( ه ل )
فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبِينَ
( آل عمران - 61 )
اشاره به جريانى است كه در روز 21 يا 24 يا 25 ( بر مشهور ) يا 27 ذى حجهء سال دهم هجرت در مدينه روى داد . رسول خدا نصاراى نجران را ( كه با حضور در مدينه دعوت اسلام را نمىپذيرفته و اشارهء قرآن به نحوهء ولادت حضرت عيسى را روا نمىداشتند ) دعوت به مباهله فرمود و آنها هم پذيرفتند اما چون ديدند حضرت با چهار تن از اهل بيت خود ( حضرت امير ، حضرت زهرا و حسنين عليهم السلام ) آمدند و به روشى نشستند كه روش مباهلهء انبيا است حاضر بمباهله نشدند و طلب صلح كردند و با قبول جزيه اين جريان پايان يافت .
( دائرة المعارف فارسى - قاموس قرآن ، ج 1 ، ص 239 - مكتب اسلام ، ش 270 ، ص 55 )
مبشر ( م ب شّ )
وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا مُبَشِّراً وَ نَذِيراً
( بنى اسرائيل - 105 )
حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله ( كشف المطالب ، ص 17 )
مبعثره
- سورهء مبعثره
مبهمات قرآن
اشخاص ، جاىها ، حوادث و جريانهايى است كه در هالهاى از ابهام از آنها سخن رفته و به روشنى مصداق آنها معين نيست . ابهام در قرآن سببهايى دارد :
1 . بىنيازى از ذكر ، مانند :
صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ
( فاتحه - 7 )
2 . متعين بودن ، مانند :
وَ قُلْنا يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ
( بقره - 35 )
3 . عموميت داشتن ، مانند :
وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً
( نساء - 10 )
4 . تعظيم با توصيف كامل ، مانند :
وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ
( زمر - 33 )
5 . تحقير با توصيف ناقص ، مانند :
إِنَّ شانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ
( كوثر - 13 )
6 . نبودن فايدهء مهمى در تعيين ، مانند :
أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلى قَرْيَةٍ
( بقره - 259 )
7 . پوشاندن از باب عطوفت ، مانند :
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا
( بقره - 204 )