- سنگدلى و قساوت قلب :
« ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً . »
« 1 » .
- خودپسندى بىحساب :
« إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ ما هُمْ بِبالِغِيهِ . »
« 2 » .
- اهمّيّت بىجا و حرص زياد به هر چيزى :
« أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ . »
« 3 » .
- رفتارهاى بر خلاف گفتار :
« وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ . »
« 4 » .
- علاقه و وابستگى به زمين :
« وَ لَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بِها وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ . »
« 5 » .
- و دورى از خدا :
« وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ . »
« 6 » .
بنابراين ، كدام نتيجهء طبيعى را از اين انبوه كاستىها به دست مىآوريم ، بيشتر از آنكه با قرآن كريم همسخن شويم و بگوييم كه اينها هيچ نتيجهاى ندارد ، جز تيره كردن روح و روان و زيان خسران آن و بس :
« وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها . »
« 7 » ، و تنها بيمارى و نزارى قلب نيست :
« فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ . »
« 8 » ، بلكه هلاكت روح و روان است :
« إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ . » *
« 9 » .
هامش
( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 74 ، انعام / 43 ، حج / 53 ، حديد / 16 ( - 2 الف و 2 ب ) : بعد از اين ماجراها و ديدن اينگونه آيات و معجزات و عدم تسليم در برابر آنها دلهاى شما سخت شد ، همچون سنگ يا سختتر !
( 2 ) - غافر ( 40 ) آيهء 56 ، فرقان / 21 ( - 2 الف ) : كسانى كه بدون منطق و دليلى كه از سوى خدا براى آنها آمده باشد ، در آيات الهى مجادله مىكنند . در سينههايشان جز تكبّر نيست ، آنها هرگز به منظور خود نخواهند رسيد .
( 3 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 225 ( - يك الف ) : آيا نديدى كه آنها در هر وادى سرگردانند ؟
( 4 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 226 ( - يك الف ) : و ( آيا نمىبينى كه ) سخنانى مىگويند كه عمل نمىكنند .
( 5 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 176 ( - يك الف ) : و اگر مىخواستيم ( مىتوانستيم او را در همان مسير حق به اجبار نگه داريم ) ، و به وسيلهء آن آيات و علوم مقام و الا بدهيم ، ولى او به پستى گراييد ( و از هواى نفس پيروى كرد ) .
( 6 ) - مائده ( 5 ) آيهء 91 ( - يك ب ) : و شما را از ياد خدا بازدارد .
( 7 ) - شمس ( 91 ) آيهء 10 ، مطفّفين / 14 ( - 2 الف ) : و آنكس كه نفس خويش را با معصيت و گناه آلوده ساخته ، نوميد و محروم گشته است .
( 8 ) - بقره ( 2 ) آيهء 10 ، مائده / 52 ، توبه / 125 ، حج / 53 ، نور / 50 ، محمد / 20 ( - 6 ب ) : در دلهاى آنها بيمارى خاصّى است . خداوند هم بر بيمارى آنها مىافزايد ، براى آنها عذاب دردناكى است ، به خاطر دروغهايى كه مىگفتند .
( 9 ) - نمل ( 27 ) آيهء 80 ، انعام / 122 ، روم / 52 ، فاطر / 22 ( - 4 الف ) : چرا كه تو نمىتوانى سخنان خودت را به گوش مردگان برسانى ! -