7 - از فتحبن يزيد گرگانى نقل كرده ، مىگويد : از ابوالحسن ( امام هادى ) عليه السلام شنيدم كه مىفرمود : « او ( خدا ) لطيف و خبير و شنوا و بينا و يگانه و يكتا و صمد است ، نزاده و نه زاييده شده و بى همتاست . اگر چنان باشد كه مشبهه مىگويند : خالق از مخلوق شناخته نشود و آفريننده از آفريده . در حالى كه او آفريننده است ، امتياز او آن است كه او جسم را آفريده و صورتگرى كرده است ؛ چيزى شبيه او نيست و او نيز به چيزى شباهت ندارد . » .
گفتم : آرى ، خدا مرا فداى شما كند ! اما اين كه فرمودى : يگانه است و صمد و باز فرمودى : چيزى شبيه او نيست ، خدا يكى است و انسان يكى ، مگر در يگانه بودن شبيه هم نيستند ؟ فرمود : « اى فتح ! سخن صالحى زدى ! خدا تو را استوار بدارد ! اين نتيجه معانى است ، در صرف نام همه يكى هستند و هر اسمى دلالت بر مسمّاى خود دارد ، بنابراين اگر چه گويند : يك انسان ولى گزارش دهند كه او يك تن است نه دو تن و خود يك نفر انسان نيز از نظر معنا يكى نيست زيرا كه اعضاى گوناگون دارد و رنگهاى مختلف بر تن دارد ، آنكه چند رنگ دارد پس يكى نيست و او جزء جزء است يك نواخت نيست ، خونش غير گوشت او ، و گوشتش غير خون اوست ، پى او غير از رگها و مويش غير از بشره و پوست اوست ، سياهى او غير از سفيدى اوست ، و همين طور ديگر مخلوقات . انسان در اسم يكى است ولى در معنا يكى نيست ولى خداوند جل جلاله يگانه است و جز او يگانهاى نيست هيچ اختلاف و تفاوتى در او راه ندارد ، فزونى و كاستى در او نيست ولى انسان مصنوع و آفريده و مركب از اجزاى گوناگون و عناصر پراكنده است جز اين كه اينها جمع شده و يكى شىء مركبى را
مسند الإمام الهادي (ع) (مسند امام هادى ع) (فارسى) — صفحة 133
مساهمون: الشيخ عزيز الله عطاردي
ص١٣٣