حدوث در تقسيمبندىهاى فلسفي به أنواع گوناگونى منقسم مىشود كه از آن جمله است :
1 - حدوث ذاتي
2 - حدوث زماني
3 - حدوث سرمدي
4 - حدوث دهري
5 - حدوث إضافي « 1 »
6 - حدوث اسمى « 2 »
در اين بين حدوث إضافي ، حدوثى سنجشى واعتباري است ، ولذا در تحليلهاى فلسفي از جايگاهى خاصّ برخوردار نيست ، وحدوث اسمى طرحى نو از تحليل عرفانى حدوث است كه توسط حكيم متأخّر حاج ملا هادي سبزوارى بنا نهاده شده كه پس از وى مورد نقد قرار گرفته است « 3 » .
هامش
( 1 ) - در مقسم حدوث چنين گفته شده كه حدوث يا حقيقي است ويا إضافي ، حدوث حقيقي يا ذاتي است ويا زماني ، وحدوث إضافي در مقايسه با يك حادث ديگر سنجيده مىشود ودر عرف متقدّمين چون محور زمان در آن معتبر است بين حدوث زماني وإضافي نسبت مساواة برقرار است .
( 2 ) - حكيم متأله اسلامى ، صدر المتألهين با اثبات حركت جوهري نيز به تحليلي نو از حدوث دست يافت ، كه در لسان شاگردان مكتب وى به « حدوث طبعى » شهرت دارد ، بنا بر تحقيق وى تمام موجوداتى كه داراى حركت جوهريهاند ، حادث طبعى مىباشند .
( 3 ) - بنا بر تحليل حكيم سبزوارى ، مرتبهء متأخّر در حدوث اسمى ، ماهيات منتزع از وجود است . پس ملاك حدوث در همين ماهيات است .
محقّق تحرير حكيم آملي سه نقد اساسى بر نظريه سبزوارى وارد ساخته است :
الف : حدوث مسبوقيت وجود به عدم است نه مسبوقيت ماهيت ، واگر مسبوقيت مفروض در وجود باشد ، مآل كار يا به حدوث دهري است ويا طبعى .
ب : بنا بر اصالت وجود ، ماهيت داراى حكم مستقلى نيست تا محكوم به حدوث شود .
ج : نقايض در مرتبه ذات ماهيت منتفى است ، پس فرض مسبوقيت به عدم در آن مفروض نيست . د : مفاد حدوث اسمى به نفى بينونت عزلى اشاره دارد ، كه اين معنى نگرشى عرفانى وورأى تحليل حدوث عالم است .
براي تفصيل اين گفتار بنگريد : درر الفوائد ، ج 1 / 364 .