امام صادق ( ع ) در مورد آيهء « هذا ربى » [ 1 ] از زبان ابراهيم ( ع ) سؤال شد كه آيا بيانى اين گونه از جانب او به منزلهء شرك است حضرت پاسخ فرمودند : آنكس كه اين گونه تصور نمايد پس او به شرك گرائيده است ابراهيم حتى لحظهاى به شرك آلوده نشد بلكه او در جستجوى پروردگار خويش به چنين نمودهايى تمثل جسته و آنها را نفى مىكرد . [ 2 ] همچنين از آنحضرت حول آيهء
ما كانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها إِيَّاهُ
[ 3 ] روايت شده است كه ابراهيم به پدرش ( عمويش آزر ) به دليل آنكه قول داده بود « لأستغفرنّ لك » به زودى برايت استغفار خواهم جست و به دو گفته بود اگر تو از پرستش بتان روى گردانى چنين خواهم كرد لكن بعد از عدم موفقيت پدرش از وى تبرى جست . [ 4 ] « على بن جهم » گويد : روزى در مجلس مأمون حاضر بودم و على بن موسى الرضا ( ع ) در كنار وى بود پس مأمون خطاب به حضرت چنين گفت : نظر شما دربارهء آيه
وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى
چيست ؟ حضرت پاسخ دادند : خداوند متعال خطاب به آدم فرمود :
اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلا مِنْها رَغَداً حَيْثُ شِئْتُما وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ
[ 5 ] و منظور از درخت همان گندم است زيرا در غير اين صورت از ستمگران خواهيد بود
فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ
[ 6 ] اولًا خداوند به آن دو فرمان داد تا از تمام ميوههاى بهشتى استفاده كنند و فقط به آن درخت معهود نزديك نشوند و آن دو نيز با وسوسه و سوگند شيطان از ميوهء درختى ديگر استفاده كردند
إِنِّي لَكُما لَمِنَ النَّاصِحِينَ
[ 7 ] و چون تا قبل از آنزمان از كسى سوگند دروغ بر خداوند نشنيده بودند بدين كار اقدام ورزيدند ،
فَدَلَّاهُما بِغُرُورٍ
[ 8 ] پس تناول آن دو صرفا به جهت اطمينان و اعتماد بر سوگند شيطان بود . ضمنا اين كار قبل از نبوت آدم بود و اين از جملهء صغائرى است كه از انبياء قبل از نزول وحى معفو و قابل گذشت است زيرا كه بعد از مقام نبوت نيز بر نبى الهى جايز نمىباشد .
هامش
[ 1 ] سورهء انعام - آيهء 78
[ 2 ] تفسير قمى - ج 1 - ص 207
[ 3 ] سورهء توبه - آيهء 114
[ 4 ] تفسير قمى - ج 1 - ص 306
[ 5 ] سورهء اعراف - آيهء 19
[ 6 ] سورهء اعراف - آيهء 19
[ 7 ] سورهء اعراف - آيهء 21 و 22
[ 8 ] سورهء اعراف - آيهء 21 و 22