نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 9

اگر احتمال صدق و كذب داشته باشد آن را خبر گويند و اگر احتمال صدق و كذب نداشته باشد آن را انشاء گويند . و اگر بالذات دلالت بر طلب فهم كند « آن را استفهام گويند . و اگر دلالت بر فعل يا ترك فعل كند » بر سبيل استعلا آن را امر و نهى گويند . و اگر بر سبيل تساوى باشد آن را التماس خوانند . و اگر بر سبيل خضوع و خشوع باشد آن را دعا گويند . و اگر دلالت بر طلب نكند بالذات [ 3 ب ] آن را تنبيه خوانند چون تمنى و ترجى و ندا و غير آن . و اگر لفظ دلالت كند بر معنى بالتزام و آن معنى التزامى شرط معنى مطابقى آن لفظ باشد آن را دلالت اقتضا خوانند چون دلالت صل بر وجوب وضو يعنى شرط حصول و تحقق معنى مطابقى « باشد و در خارج شرط معنى مطابقى » آن لفظ باشد پس اگر مفهوم موافق باشد آن را دلالت - فحوى گويند چون دلالت : « و لا تقل لهما اف » بر تحريم ضرب . و اگر مفهوم مخالف باشد آن را دلالت مفهوم مخالف خوانند چون دلالت « فلم تجدوا ماء فتيمموا » بر عدم جواز تيمم با وجدان آب . و بدانكه ترادف وضع دو لفظ است يا بيشتر از براى يك معنى از يك حيثيت چنان كه گذشت و سبب آن توسعهء لغتست يا تسهيل بر تحصيل قافيه يا سجع يا حصول وزن بيت يا سهولت تلفظ نسبت بماوف اللسان يا اختلاف اهل وضع و توارد و مانند آن . و تاكيد تقويت