« قسم اول » آنست كه صغرى حمليه و كبرى منفصله است بطورى كه ذكر شد . و شرط صحت انتاج اين قسم آنست كه بين همهء حمليهها و اجزاء منفصله جزء مشتركى وجود داشته و اين جزء چند بار تكرر يافته باشد . در اين صورت از مجموع اين قياس يك نتيجه حاصل ميگردد .
و آن را قياس مقسّم مينامند كه در مورد استقراء تام به كار ميرود « 1 »
( 760 ) شرط صحت انتاج اين قياس آنست كه قضيهء منفصله . موجبهء كليه مانعة الخلو يا منفصلهء حقيقيه باشد .
( 761 ) نتيجه اينقسم از قياس كه صغرى حمليه است . قضيهء حمليهاى مىباشد كه موضوع مطلوب از حمليه و محمول از منفصله گرفته شده و مثال آن در ذيل شمارهء ( 757 ) ذكر شد .
( 762 ) در قسم دوم از مواردى كه عدد حمليه با اجزاء منفصله مساوى بوده لكن به عكس ترتيب اول است يعنى صغرى منفصله و كبرى حمليه مىباشد و ضمن قسم چهارم نام برده شد .
در اينقسم نتيجهء تاليفات مختلف بوده و چند نتيجه از آنها حاصل مىشود به شرط آنكه در هريك از حمليهها و هرجزئى از منفصله جزئى كه مشترك بين آنها باشد وجود داشته يعنى اجزاء مشتركه متعدد بوده و محمول هرحمليهاى غير از محمول ساير حمليهها باشد .
( 763 ) شرط اينقسم آنست كه منفصله مانعة الخلو بوده . و نتيجهء اينقسم نيز منفصلهء مانعة الخلو مىباشد .
هامش
( 1 ) ضمن شماره 827 توضيح بيشترى داده شده است .