تجويز كن ! از قبيل : سركه و گلاب ، و بعدا با داروهايى از قبيل گل ، صندل ، گلنار ، كافور ، بهويژه رب توت ، در ابزارى كه شبيه لگام است مىريزى و به وسيلهء آن برافتاده را بلند مىكنى ، و تا ممكن است بايد عمل به آرامى صورت گيرد .
اگر حرارت و سرخى نيست ، غرغره با اسكنجبين و خردل يا آبكامهء معمولى ايرانى استعمال كن و با ابزار نامبرده آن را بلند كن ! مازوج و نشادر نيز جزء داروهاى بلند كردن زبان كوچك هستند كه ساييده استعمال شوند .
بهترين علاج آن است كه به وسيلهء ابزار نامبرده زبان كوچك را به سوى خارج كشيد و داروهاى گيرنده و مخلوط با تحليلبرندهها در آن جاى داد و ممكن است انگشت را با دارويى از قبيل رب توت و گردو و غيره آلود و بر زبان كوچك فشار آورد و براى نگه داشتن از افتادن : گلنار ، شب و كافور مفيدند . براى بلند كردن : سك ، نشادر ، مازوج با گلنار ، كه سك از همه لطيفتر است .
بعد از آنكه ورم و امتلايى در ميان نباشد ، هرگاه در جاى اصلى خود جايگير شد ، چندين بار پياپى با برفآب غرغره كند .
از داروهاى مجرب در اينباره يكى اين است : بزر گل نيم رطل ، افشرهء گياه شنگ سه اوقيه با عسل يا با شراب سياه انگور بجوشد ، كه با شراب قوىتر است . و براى بجا آوردن زبان كوچكهء كودكان : مازوج ساييده با سركه ، و بهويژه كه بر جاندانه مالند .
فصل نهم بريدن زبان كوچك و لوزتين
بايد دقت كرد كه زبان كوچكه و بهويژه در طرف پايين باريك و پژمرده شده و اين در حالتى كه آن سرش ستبر شده و چرك و ريم مانندى از آن مىآيد ، آنگاه وقت بريدن است كه بايد با نشتر يا داروهاى داغگذار آن را بريد . بايد بيمار شكمش يبوست داشته باشد ، بدن از امتلاء خالى باشد ، خواه مادهء امتلايى خون يا غير خون باشد .
در حال امتلاء بريدن خطرناك است . زبان كوچك كه باريك و مستطيل مانند دم موش و بر زبان سوار باشد و امتلاء و سرخى يا سياهى نداشته باشد ، در بريدنش خطر اندك است .
طرز عمل :
زبان را به پايين بكش ! با قالب مخصوص زبان كوچك را بگير و به سوى پايين ببر ! اما به كلى ريشهكن مكن ، بلكه قسمتى را باقى بگذار ! اگر بريدگى به حنك نزديك باشد ، خون بند نمىآيد .
اما نبايد اندك بريد و علت را به حال خود گذاشت ، بايد آنقدر را كه از حال طبيعى بيشتر شده است ، بريد . اما اگر ورم كردهء سرخ رنگ است ، در بريدنش خطر هست و ممكن است به هيچ وسيله خونريزى قطع نشود .
مىتوان آن را وسيلهء دارو قطع كرد ، صمغ انگدان و شب را بر بن زبان كوچك بگذار تا آن را قطع كند .